SKDM (CBAM): kim, neyi, kime beyan ediyor

Mekanizma AB’ye ithalat üzerinden işler. Beyanı yapan, sertifikayı satın alan ve yaptırıma muhatap olan taraf AB’de yerleşik yetkili beyan sahibidir. Elektrik ve hidrojen dışındaki mallarda bu yükümlülük, bir takvim yılında toplam 50 ton net kütleyi aşan ithalatçıya düşer (md. 2a; ayrıntı yıllık 50 ton eşiği bölümünde). Türkiye’deki üreticinin AB mevzuatı önünde doğrudan bir beyan yükümlülüğü yoktur.

Bu, "bizi ilgilendirmiyor" anlamına gelmiyor. İthalatçının beyan edeceği sayı sizin üretiminizden çıkıyor. Pratikte yükümlülük ticari sözleşme yoluyla size geçiyor: alıcı, gömülü emisyon verisini ve çoğu zaman bunun doğrulanmış olduğunu talep ediyor.

Veriyi vermezseniz ne olur

İthalatçı, gerçek veri yoksa varsayılan değerlere başvurur. Varsayılanlar ihtiyatlı belirlenir ve elektrik dışındaki mallarda ilave pay taşır; amaç gömülü emisyonun olduğundan düşük hesaplanmamasıdır (2025/2621 gerekçe 3–4) (R6). Gerçek değeriniz varsayılandan düşükse aradaki fark ithalatçının maliyetine yansır ve fiyat pazarlığında size döner. Gerçek veri, varsayılan değer ve ikisinin birlikte kullanıldığı karma yol için gömülü emisyon hesabı sayfasına bakın.

Bir diğer sonuç görünmez ama daha kalıcı: veriyi veremeyen tedarikçi, alıcının tedarik zinciri karbon raporlamasında da sorun yaratır. Bu, siparişin başka bir üreticiye kaymasının en sessiz sebebi.

2025/2083 sayılı değişiklik Tüzüğü, 2023/956’ya bir eşik altı muafiyeti ekledi: bir takvim yılında ithal ettiği malların net kütlesi toplamda 50 tonu aşmayan ithalatçı, yetkili beyan sahibi statüsü olsa bile Tüzük’teki yükümlülüklerden muaftır (md. 2a(1), Ek VII 1. nokta; R4). Eşik 1 Ocak 2026’dan beri uygulanıyor (md. 36(2)(b)). 2025/2083’ün gerekçesine göre ithalatçıların büyük çoğunluğu muaf kalırken ithal mallardaki gömülü emisyonun en az %99’u SKDM kapsamında kalıyor (gerekçe 5).

Eşik nasıl sayılır

• İthalatçı ve takvim yılı başına. İthalatçının o yıl bütün CN kodlarında ithal ettiği malların net kütlesi toplanır; ürün ya da gönderi başına ayrı ayrı bakılmaz (md. 2a(1)).
• Beyannameyi kimin verdiği fark etmez. İthalatçının kendi verdiği ve dolaylı gümrük temsilcisinin verdiği beyannameler birlikte sayılır (gerekçe 7).
• Beyannamedeki net kütle. Komisyon’un Soru-Cevap belgesine göre metal ile başka malzemeden oluşan bir ürün kapsamdaki bir koda giriyorsa, hesaba o kodun gümrük beyannamesindeki net kütlesi girer (soru 4.30; R9).
• Muafiyet beyan edilir. Eşiğin altında kalan ithalatçı muafiyetini ilgili gümrük beyannamesinde beyan eder (md. 2a(1)).

Eşik aşılırsa

Yıl içinde eşiği aşan ithalatçı, yalnız 50 tonu aşan kısım için değil, o yıl ithal ettiği bütün mallardaki gömülü emisyonun tamamı için Tüzük’ün bütün yükümlülüklerine tabi olur (md. 2a(2)). Yıllık beyana eşiğin altında kalan ithalat da girer (md. 6(2)(a); R4).

Eşiği aşmayı bekleyen ithalatçı yetkili beyan sahibi statüsüne başvurur (md. 5(1b); R8); 2025/2083’ün gerekçesine göre statü eşik aşılmadan alınmalıdır (gerekçe 10). Statü almadan eşiği aşan ithalatçıya, teslim etmediği her sertifika için md. 26(1) cezasının üç ila beş katı ceza uygulanır ve hesaba o yıl ithal ettiği malların emisyonunun tamamı girer (md. 26(2) ve 26(2a); R8). Başvuru ve statü için yetkili beyan sahibi sayfasına bakın.

Eşiğin uygulanmadığı durumlar

• Elektrik ve hidrojen. Eşik bu mallara uygulanmaz (md. 2a(4); R8). Komisyon’un Soru-Cevap belgesine göre bu malları AB’ye ithal eden her zaman yetkili beyan sahibi olmalıdır (soru 1.1; R9).
• Dolaylı gümrük temsilcisi. İthalatçı adına ithalat yapan dolaylı gümrük temsilcisi, temsil ettiği ithalatçı eşik nedeniyle muaf olsa bile statüyü almak zorundadır (md. 5(1a) ve 5(2); R8).

Eşik değişebilir mi

Komisyon her yıl 30 Nisan’a kadar, önceki 12 takvim ayının ithalat verisine bakarak eşiğin, muafiyetin ithal mallardaki gömülü emisyonun en fazla %1’ine uygulanmasını sağlayıp sağlamadığını değerlendirir. Ek VII’deki yöntemle çıkan değer mevcut eşikten 15 tondan fazla saparsa eşiği yetki devrine dayalı tüzükle değiştirir; yeni eşik izleyen yılın 1 Ocak’ından uygulanır (md. 2a(3); R4). Komisyon’un 1 Ocak 2028’den önce sunacağı uygulama raporu, eşiğin artırılması ve gönderi bazlı ek bir eşik getirilmesi olasılığını da ele alacak (md. 30(6); R4, R8).

26 Eylül 2026 itibarıyla Komisyon’un SKDM mevzuat sayfasında eşiği değiştiren bir düzenleme yoktu (R10). Eşik değişirse bu bölüm ve değişiklik günlüğü birlikte güncellenir.

Eşiğin altında kalmak için bölmek

İthalatı eşiği aşmamak için yapay olarak bölmek, Tüzük’te kaçınma örnekleri arasında sayılır (md. 27(2)(b)). Yetkili otorite, asıl amacı ya da asıl amaçlarından biri eşiğin altında kalmak olan ve gerçek olmayan uygulama ve düzenlemeleri eşik hesabında dikkate almaz. İthalatçının ekonomik faaliyetiyle ilgili geçerli ticari sebeplerle kurulduğu kabul edilemeyen düzenleme gerçek sayılmaz (md. 25a(4)). Komisyon da eşiğin %90’ını aşan ithalatçıların listesini yetkili otoritelerle paylaşır (md. 25a(1); R4).

Türkiye’deki ihracatçı için anlamı

• Eşik ihracatçıya değil AB’deki alıcıya bakar ve alıcının o yıl bütün tedarikçilerinden yaptığı SKDM ithalatının toplamıyla hesaplanır. Kendi sevkiyatınızın 50 tonun altında kalması alıcının muaf olduğu anlamına gelmez; bunu alıcınıza sorun.
• Eşiğin altında kalan alıcı bu yıl sizden veri istemeyebilir. Ama yıl içinde eşiği aşarsa o yılın bütün ithalatı kapsama girer; veriyi baştan hazır tutmak, sonradan geriye dönük toplamaktan kolaydır.
• Sevkiyatı farklı alıcılara ya da şirketlere bölerek eşiğin altında kalmayı önermek, alıcıyı kaçınma riskine sokar.

Kapsamdaki ürünler Tüzük’ün Ek I listesinde CN kodu ile sayılır (R1). Türkiye’de kullanılan GTİP kodunun ilk altı hanesi CN ile ortaktır; kapsam kararı bu koda bakılarak verilir.

Bunun iki pratik sonucu var:

• Adı kapsamdaki bir ürüne benzeyen mal, kodu listede değilse kapsam dışıdır.
• Kendinizi ilgisiz sandığınız bir mal, kodu listedeyse kapsamdadır — demir-çelik eşya (CN 73) altındaki pek çok işlenmiş ürün bu durumda.

Liste genişleyebilir. Komisyon Aralık 2025’te kapsamı aşağı akış ürünlere genişletmeyi önerdi (COM(2025) 989): makine, taşıt parçası, metal eşya ve mobilya gibi 45 başlığın belirli alt pozisyonları; önerilen başlangıç 01.01.2028. Öneri henüz yasalaşmadı. Sorgulama aracı öneride yer alan kodları ayrıca gösteriyor; sektör etkisi için makine ve otomotiv sayfalarına bakın.

Kodunuzu ücretsiz sorgulama aracıyla kontrol edebilirsiniz: kapsam durumu, ürün grubu ve dayandığı mevzuat maddesi tek ekranda çıkar. Sorgu kaydedilmez. Aracın baktığı listenin tamamı, sektör ve sera gazıyla SKDM Ek I listesi sayfasında; CSV ve JSON olarak da açık.

Nihai kararı gümrük beyanındaki kod verir. Aynı ürünü farklı kodla beyan eden iki ihracatçının SKDM durumu farklı olabilir; kod tartışmalıysa konuyu gümrük müşavirinizle netleştirin.

Gömülü emisyon, bir ton ürünün üretimi sırasında salınan sera gazıdır. Birim ton CO₂e / ton ürün. Kurumsal envanter ise tesisin bir yıldaki toplam emisyonunu verir; birim ton CO₂e / yıl.

Doğrudan ve dolaylı emisyon

Doğrudan emisyon üretim sürecinin kendisinden çıkar: yakıt yakma ve proses emisyonu. Dolaylı emisyon ise satın alınan elektrikten gelir. Hangi mallarda yalnız doğrudan emisyonun sayılacağını tüzüğün Ek II’si belirler (R1): Ek II’deki mallarda yalnız doğrudan emisyon hesaba girer (md. 7(1)). Ek II’de demir-çelik (aglomere demir cevheri 2601 12 00 hariç), alüminyum ve hidrojen var; 2025/2083 elektriği ekledi (R4). Çimento ve gübrede dolaylı emisyon da hesaba girer. Sistem sınırının ayrıntısı gömülü emisyon hesabı sayfasında.

Ön maddeler hesaba girer

Ürününüz kapsamdaki başka bir üründen üretiliyorsa (ör. kütükten profil), ön maddenin gömülü emisyonu da hesaba katılır. Bu, kendi tesisinizin verisinin yetmediği anlamına gelir: tedarikçinizden de veri istemeniz gerekir. Veri toplamaya başlarken en sık atlanan nokta budur.

• Tesis kimliği — üretim yapan tesisin adı, adresi ve koordinatları.
• Üretim rotası — hangi teknolojiyle üretildiği (ör. entegre tesis / EAF).
• Üretim miktarı — raporlama dönemindeki ürün miktarı, ürün grubu kırılımlı.
• Yakıt ve enerji tüketimi — kaynak bazında, ölçüm kaydına dayalı.
• Proses emisyonu verisi — kalsinasyon, indirgeme gibi süreçlerin girdi kayıtları.
• Ön madde bilgisi — kapsamdaki girdilerin miktarı, menşei ve gömülü emisyonu.
• Ödenen karbon fiyatı — üçüncü bir ülkede fiilen ödenmiş bir karbon fiyatı varsa, bağımsız bir kişinin belgelendirdiği kayıtlar ve ödeme kanıtı (md. 9(2), 2025/2083 ile değişik — R4).
• Doğrulama — kesin dönemde verinin akredite bir doğrulayıcı tarafından doğrulanması isteniyor (R2).

Dikkat: bu liste tesis düzeyinde toplanıp ürün düzeyine indirilebilecek bir veri kümesidir. Zor olan hesap değil, kaydın olmasıdır — çoğu tesiste yakıt ve üretim kaydı vardır ama ürün grubu kırılımı yoktur. Veri toplamaya baştan ürün kırılımlı başlamak, sonradan ayrıştırmaktan ucuzdur.

Alıcının gönderdiği dosya Komisyon’un SKDM iletişim şablonuysa sayfaları, doldurma kuralları ve operatör kaydı: SKDM iletişim şablonu ve operatör kaydı. Veriyi tesis içinde toplamak için sektöre göre boş şablonlar: SKDM veri paketleri.

Tüzük, üçüncü bir ülkede fiilen ödenmiş karbon fiyatının teslim edilecek sertifika sayısından düşülmesine izin verir; indirim, gömülü emisyon gerçek emisyonla belirlendiyse istenir. Varsayılan değerle beyanda indirim yalnız Komisyon’un 2027’den itibaren belirleyebileceği yıllık varsayılan karbon fiyatlarıyla istenebilir (md. 9(1) ve 9(4), 2025/2083 ile değişik — R4). Türkiye’de 7552 sayılı İklim Kanunu ile kurulan ETS’nin 2026–2027 pilot döneminde, Karbon Piyasası Kurulu kararına göre 2026 sistem yılında yalnız raporlama yükümlülüğü var; fiyat mekanizması 2027 sistem yılında başlıyor (R7). 2026 için düşülecek ödenmiş bir fiyat yok.

Buna rağmen iki rejimi birlikte kurmak mantıklı: izleme altyapısı ortak. ETS için tutmanız gereken ölçüm, kayıt ve doğrulama düzeni, SKDM verisinin de temelini oluşturuyor.

Yerleşik olan iki şey var:

• Geçiş dönemi: 1 Ekim 2023 – 31 Aralık 2025. Yalnız raporlama vardı, mali yükümlülük yoktu.
• Kesin dönem başladı: 1 Ocak 2026. Artık beyanın yanında sertifika yükümlülüğü de var. Yıllık 50 ton eşiği de bu tarihten beri uygulanıyor (md. 2a, 36(2)(b); R4).

2025/2083 sayılı değişiklik Tüzüğü’nden (R4) birincil kaynak olarak doğrulanan iki tarih daha var:

• Yıllık beyan ve sertifika teslimi: her yıl 30 Eylül; ilki 2026 yılı için, son gün 30 Eylül 2027 (md. 6(1) ve 22(1)).
• Sertifika satışına ilişkin hükümler 1 Şubat 2027 tarihinden itibaren uygulanır (md. 36(2)(d), Madde 20).

Bunların dışındaki tarihler — varsayılan değer güncellemeleri ve uygulama tüzüklerinin takvimi — ikincil mevzuatla belirleniyor ve değişiyor. Bu sayfada bilerek yazılmadılar.

Gerekçe basit: yanlış bir tarih, hiç tarih vermemekten pahalıdır. Bu sayfadaki bir tarihe göre planlama yapıp da tarih değiştiyse, sayfayı okuduğunuz için zarar görürsünüz. Güncel takvim için Avrupa Komisyonu SKDM sayfasına (R2) ve mevzuat takvimine bakın; mevzuat sayfaları tarihli değişiklik günlüğü taşıyor.

1. Kapsamı netleştirin. İhraç ettiğiniz her GTİP kodunu tek tek kontrol edin; ürün ailesi bazında varsayım yapmayın.
2. Üretim rotasını yazın. Hangi ürün hangi hattan, hangi ön maddeyle çıkıyor. Hesap bu haritanın üzerine kurulur.
3. Ölçüm noktalarını sayın. Hangi yakıt ve elektrik tüketimi hangi hatta atfedilebiliyor? Atfedilemeyen tüketim, hesabın en zayıf halkası olur.
4. Ön madde tedarikçilerinden veri isteyin. En uzun süren adım budur; erken başlayın.
5. Kayıt düzenini kurun. Her sayının kaynak belgesine bağlı olması gerekiyor — doğrulayıcı rakamı değil, izini kontrol ediyor.
6. Doğrulamaya hazırlanın. Akredite doğrulayıcı, veri izini ve yöntem gerekçesini arar; ikisi de sonradan üretilemez.

Kurumsal envanteriniz zaten varsa sıfırdan başlamıyorsunuz: ölçüm altyapısı aynı, çıktı formatı farklı. Kurumsal karbon ayak izi rehberi bu altyapının nasıl kurulduğunu adım adım anlatıyor.

Bu adımları bizimle yürütmek isterseniz: SKDM veri hazırlama hizmeti. Doğrulamayı yapmıyoruz; dosyayı bağımsız doğrulayıcıya hazırlıyoruz.