Satın alınan buhar ve ısı faktörü
Satın alınan buhar ya da ısı için birim enerji başına emisyon faktörü, kullanılan yakıtın emisyon faktörünün üretimin termal verimine bölünmesine eşittir. Yani tek bir “buhar faktörü” yoktur; tedarikçinizin yakıtını ve verimini bilmeniz gerekir.
Elektrikli soğutucudan alınan soğutma için bölen, verim değil performans katsayısıdır (COP): pay, tüketilen elektriğin emisyon faktörü olur. Buharı kendiniz üretiyorsanız bu bir Kapsam 2 kalemi değil, Kapsam 1’dir — yaktığınız yakıttan hesaplanır.
Başlangıç Tesiste buhar, ısı ya da soğutma kullanılıyor
-
1. soru: Buharı ya da ısıyı kendi tesisinizde mi üretiyorsunuz?
- Evet ise:
Kapsam 1: yaktığınız yakıttan hesaplayın
Ayrıca buhar faktörü uygulanmaz. Bir kısmını satın alıyorsanız o kısım ayrı satırda Kapsam 2’dir.
- Evet ise:
-
1. soruda cevap Hayır, satın alıyorum ise:
2. soru: Satın aldığınız enerji nereden geliyor?
- Elektrikli soğutucudan soğutma ise:
Pay tüketilen elektriğin emisyon faktörü, bölen soğutucunun performans katsayısı.
- Başka bir prosesin atık ısısı ise:
Sıfır sayılmaz: asıl üretim prosesinin emisyonu esas alınır
Kullanılmasa atmosfere atılacak olması emisyonu ortadan kaldırmaz.
- Elektrikli soğutucudan soğutma ise:
-
2. soruda cevap Tedarikçiden buhar ya da ısı ise:
3. soru: Tedarikçi sözleşmede emisyon oranı beyan ediyor mu?
- Evet ise:
Kapsam 2: beyan edilen oranı kullanın
Türetmeye gerek kalmaz.
- Hayır ise:
Kapsam 2: EF(yakıt) ÷ termal verim
Yakıt türünü ve termal verimi tedarikçiden isteyin; varsayım yaparsanız raporda yazın.
- Evet ise:
Satın alınan buharın faktörü nereden gelir?
Tedarikçi verisi
En doğru yol. Sözleşmede yakıt kaynağı ve emisyon oranı belirtilmiş olabilir; yoksa isteyin.
- Yakıt türü
- Termal verim
- Beyan edilen emisyon oranı
Türetme
Tedarikçi oran vermiyorsa yakıt faktörünü verime bölerek kendiniz türetirsiniz.
- IPCC yakıt faktörü
- Tesisin termal verimi
- Varsayım raporda yazılır
Atık ısı
Başka bir prosesin atık ısısını alıyorsanız sıfır sayamazsınız; asıl üretimin emisyonu esas alınır.
- Sıfır kabul edilmez
- Kaynak proses emisyonu
- Doğrudan hat transferi
Faktör nasıl türetilir?
Kılavuzun Ek A’sında dipnot olarak veriliyor; sade ama sık atlanıyor.
- Yakıtın emisyon faktörü kgCO₂e/TJ yakıt enerjisi IPCC 2006 yakıt faktörleri
- bölü Termal verim oran üretim veriminin yıllık ortalaması
- eşittir Buharın emisyon faktörü kgCO₂e/TJ teslim edilen buhar
- Elektrikli soğutmada: pay tüketilen elektriğin emisyon faktörü, bölen soğutucunun performans katsayısıdır (COP); COP genellikle 1’den büyüktür.
EF(buhar) = EF(yakıt) ÷ termal verim
Her iki taraf da birim enerji başına. Yani yakıtın kgCO₂e/TJ değerini, buhar üretiminin termal verimine bölersiniz; sonuç teslim edilen buhar enerjisi başına emisyon faktörüdür.
Verim neden bölen: kazana giren enerjinin tamamı buhara dönüşmüyor. Verim %85 ise, 1 birim buhar için 1/0,85 birim yakıt enerjisi yakılmış demektir — faktör de o oranda yükselir.
Yakıt tarafındaki faktörü IPCC 2006 yakıt faktörleri sayfamızdan alabilirsiniz; yedi yakıt için AR5 ve AR6 setleriyle yayımlı.
Soğutma farklı
Elektrikli soğutucudan alınan soğutmada pay tüketilen elektriğin emisyon faktörü, bölen ise soğutucunun performans katsayısıdır (COP). Elektrik tarafı için Türkiye tüketim noktası faktörüne bakın.
Tedarikçiden ne istenmeli?
Üç bilgi yeterli; üçü de sözleşme yenilemesinde istenebilir.
- Yakıt türü ve karması. Doğal gaz mı, kömür mü, karışık mı; oranlarıyla.
- Termal verim. Üretim veriminin yıllık ortalaması.
- Varsa beyan edilen emisyon oranı. Sözleşmede yakıt kaynağı ve emisyon oranı belirtiliyorsa türetmeye gerek kalmaz.
Bölgesel ısıtma ya da organize sanayi bölgesi buhar hattı kullanıyorsanız, konum bazlı faktörün o sistemde kullanılan yakıtların ortalama sera gazı yoğunluğunu ve üretim verimini yansıtması gerekir. Sistem işletmecisinden bu iki bilgiyi isteyin.
Buharda da ikili raporlama
Kapsam 2 kuralları yalnız elektrik için değil.
Kılavuz açıkça şunu söylüyor: bu enerji ürünlerinin satın alınması ve kullanımından doğan emisyonlar elektrikle aynı biçimde raporlanır — konum bazlı ve piyasa bazlı yöntemle, kullanılan sözleşmeye bağlı araçlar Kapsam 2 kalite kriterlerini karşılıyorsa.
Biyojenik yakıt kaynaklı “yeşil ısı” sertifikaları da enerji akışından bağımsız olarak ihraç edilip işlem görebiliyor. Böyle bir belgeniz varsa piyasa bazlı satırda değerlendirilir; konum bazlı satırı değiştirmez. İkili raporlama sayfasına bakın.
Doğrudan hat transferiyle enerji alıyorsanız (örneğin komşu tesisten), kılavuzun sertifikalı ve sertifikasız Kapsam 2 muhasebesi tablosuna göre değerlendirilir.
Atık ısı sıfır değildir
Sık yapılan ve savunması kolay görünen hata.
Başka bir sanayi prosesinden “atık” olarak doğrudan hatla buhar, ısı ya da soğutma alıyorsanız, emisyonlar yine asıl üretim prosesinin emisyonlarına dayanılarak raporlanır.
Kılavuz bu noktayı özellikle açıyor: bazı kuruluşlar bunu sıfır emisyon saymak istiyor, gerekçe olarak ısının kullanılmasa atmosfere atılacak olmasını gösteriyor. Ancak doğru muhasebe, bu atığın üretimiyle ilişkili gerçek emisyonların raporlanmasını gerektiriyor.
Kendi kazanınız Kapsam 1
Karıştırılırsa aynı emisyon ya iki kez sayılır ya hiç sayılmaz.
Buharı kendi tesisinizde üretiyorsanız bu satın alınan enerji değildir: yaktığınız yakıt Kapsam 1 olarak hesaplanır ve ayrıca bir buhar faktörü uygulanmaz. Yakıt faktörleri için sabit yanma sayfasına bakın.
Karma durum yaygın: bir kısmını üretip bir kısmını satın alıyorsanız ikisi ayrı satırlarda durur. Ürettiğiniz buharın yakıtını Kapsam 1’e, satın aldığınız buharı Kapsam 2’ye yazın; toplamı tek bir kaleme indirmeyin.
Sık yapılan hatalar
- 1
İnternette bulunan bir “buhar faktörü”nü kullanmak
Böyle bir değer tedarikçinizin yakıtını ve verimini temsil etmiyor. Faktör bu ikisine bağlı olduğu için, başka bir tesisin değerini kullanmak hesabı kaynaksız hâle getirir; doğrulamada ilk sorulan şey faktörün nereden geldiğidir.
- 2
Verimi hesaba katmamak
Yakıtın emisyon faktörünü doğrudan buhara uygulamak, verim kaybını yok saymak demektir ve emisyonu olduğundan düşük gösterir. Bölen atlanamaz.
- 3
Atık ısıyı sıfır saymak
Kullanılmasa atmosfere atılacak olması emisyonu ortadan kaldırmıyor. Kılavuz bu gerekçeyi açıkça reddediyor ve asıl üretim prosesinin emisyonlarının raporlanmasını istiyor.
- 4
Kendi ürettiğiniz buhara Kapsam 2 faktörü uygulamak
Kendi kazanınız Kapsam 1’dir. Hem yakıtı hem buharı saymak aynı emisyonu iki kez raporlamak olur.
- 5
Soğutmada verim ile COP’u karıştırmak
Elektrikli soğutucuda bölen performans katsayısıdır ve genellikle 1’den büyüktür; termal verim gibi kesir değildir. Yanlış bölen sonucu katbekat kaydırır.
- 6
Buharda ikili raporlamayı atlamak
Kapsam 2 kuralları elektriğe özgü değil. Satın alınan buhar, ısı ve soğutma da konum bazlı ve piyasa bazlı olarak raporlanır.
Değişiklik günlüğü
4 kayıtNe zaman, hangi bölüm, neden değişti. Bu sayfayı bir uyum dosyasına dayanak gösterecekseniz hangi sürümü okuduğunuzu bilmeniz gerekir.
Bölüm başlıkları soru biçimine çevrildi; içerik değişmedi.
Önceki 3 kaydı göster
Girişe hangi durumda hangi hesabın uygulandığını gösteren bir karar ağacı (kendi kazanı, satın alınan buhar ve ısı, atık ısı, elektrikli soğutma), türetme formülüne de bir formül şeması eklendi. Yeni sayı ya da kural eklenmedi; ikisi de sayfadaki metinden.
Organize sanayi bölgesi buhar hattı sorusu soru cümlesi olarak tamamlandı; önceki hâli arama sonuçlarında soru gibi okunmuyordu. Cevap değişmedi.
Türetme formülü GHG Protocol Kapsam 2 Kılavuzu’nun Ek A dipnot 1’inden okundu. Tek bir “buhar faktörü” yayımlanmadı: böyle bir değer yok.
Sık sorulanlar
Neden tek bir buhar faktörü yayımlamıyorsunuz?
Çünkü böyle bir sayı yok. Faktör tedarikçinin yakıtına ve üretim verimine bağlı; ikisi de tesise özel. Ortalama bir değer yayımlamak, onu kendi tedarikçisinin verisi sanan herkesin hesabını kaynaksız hâle getirirdi.
Tedarikçim verim bilgisini vermiyor, ne yapayım?
Önce sözleşmeye bakın: yakıt kaynağı ve emisyon oranı belirtilmiş olabilir. Yoksa yazılı olarak isteyin. Bir varsayımla ilerlemek zorunda kalırsanız varsayımı ve gerekçesini raporda açıkça yazın; doğrulamada sorulacak olan budur.
Buhar faktörünü hangi birimde tutmalıyım?
Birim enerji başına. Kılavuzun formülü her iki tarafı da birim enerji üzerinden kuruyor. Buharı ton olarak satın alıyorsanız önce entalpi üzerinden enerjiye çevirmeniz gerekir; bu dönüşüm basınç ve sıcaklığa bağlıdır.
Organize sanayi bölgesinin buhar hattını kullanıyorum; hangi faktörü kullanmalıyım?
Konum bazlı faktörün o sistemde kullanılan yakıtların ortalama yoğunluğunu ve üretim verimini yansıtması gerekiyor. İşletmeciden bu iki bilgiyi isteyin; tek tek tesis verisi değil, sistem ortalaması yeterli.
Yeşil ısı sertifikam var, faktörü sıfırlayabilir miyim?
Konum bazlı satırda hayır. Sertifika, Kapsam 2 kalite kriterlerini karşılıyorsa piyasa bazlı satırda değerlendirilir. İki sonucu birlikte raporlarsınız.
SKDM beyanında buhar nasıl ele alınıyor?
SKDM kendi kural setini uyguluyor ve sistem sınırını toplulaştırılmış mal kategorisi başına tanımlıyor; ısı akışları için ayrı izleme kuralları var. Kurumsal envanterdeki buhar faktörünüzü doğrudan beyana taşımayın. Gömülü emisyon sayfasına bakın.
Kaynaklar
Bu sayfadaki kapsam, yükümlülük ve takvim ifadeleri aşağıdaki birincil kaynaklara dayanır. Mevzuat değiştiğinde sayfa güncellenir ve değişiklik günlüğüne kaydı düşülür.
- R1 GHG Protocol Scope 2 Guidance — an amendment to the GHG Protocol Corporate Standarderişim 17.09.2026WRI / WBCSD · 2015 · Ek A “Accounting for Steam, Heat, and Cooling”, dipnot 1
- R2 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories, Vol. 2 Energyerişim 07.09.2026IPCC · Tablo 1.4 yakıt CO₂ faktörleri — formülün payındaki yakıt faktörü için
- R3 ISO 14064-1:2018erişim 17.09.2026ISO · kuruluş düzeyi envanter · Kapsam 2 kapsamı
- R4 Türkiye Elektrik Üretimi ve Elektrik Tüketim Noktası Emisyon Faktörleri Bilgi Formuerişim 07.09.2026T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı · EVÇED · elektrikli soğutucu hesabında kullanılan elektrik faktörü
Bu sayfa hakkında
İç teknik gözden geçirme: KarbonVerisi ekibi. Bağımsız dış gözden geçirme yapıldığında gözden geçirenin adı burada yayımlanır.
- İlk yayın
- 17.09.2026
- Son gözden geçirme
- 17.09.2026
- Son güncelleme
- 05.10.2026
- Sonraki gözden geçirme
- 17.09.2027
- Metodoloji sürümü
- GHG Protocol Scope 2 Guidance · Ek A
KarbonVerisi ekibi. Satın alınan buhar ve ısı emisyon faktörü. KarbonVerisi. Son güncelleme 05.10.2026. https://karbonverisi.com/emisyon-faktorleri/buhar/ (erişim: [okuduğunuz tarih]).
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Yükümlülüğünüzün kesin kapsamı tesisinize ve güncel ikincil mevzuata göre belirlenir. Hata bildirimi: iletişim sayfası. Düzeltme ilkesi: Yayın ilkeleri.