İçeriğe geç
KarbonVerisi

Kapsam 3: 15 kategori ve önemlilik taraması

Kısa cevap

Kapsam 3, kuruluşun sahip olmadığı ama neden olduğu emisyonlardır — satın aldığı malın üretiminden, sattığı ürünün kullanımına kadar. GHG Protocol bunu 15 kategoriye ayırır: 8’i yukarı akış, 7’si aşağı akış. Hammadde satın alan bir imalatçıda tek başına 1. kategori genellikle Kapsam 1 ve 2 toplamını aşar. Asıl iş hepsini hesaplamak değil, hangilerinin önemli olduğunu gerekçesiyle belirlemektir.

Bir kategoriyi dışlamak meşrudur; gerekçesiz dışlamak değildir. "Bizde yok" yeterli bir gerekçe sayılmaz — kategorinin neden önemsiz olduğunun kayda geçmesi gerekir.

15 kategori · 8 yukarı, 7 aşağı akış
1 kategori çoğu imalatçıda en büyük kalem
3 veri kalitesi basamağı
Yazar KarbonVerisi ekibi
Son güncelleme 5 Ekim 2026
5 birincil kaynak

Kapsam 3’ün 15 kategorisi nelerdir?

Yukarı akış

Kategori 1–8

Kuruluşa gelen tarafta oluşan emisyonlar: satın alınan mal ve hizmetler (1), sermaye malları (2), Kapsam 1 ve 2 dışında kalan yakıt ve enerji (3), yukarı akış taşıma ve dağıtım (4), operasyonlarda oluşan atık (5), iş seyahatleri (6), çalışanların işe gidiş-gelişi (7) ve yukarı akış kiralanan varlıklar (8).

  • Veri çoğunlukla kuruluşun kendi kayıtlarında var
  • En büyük kalem genellikle kategori 1
Aşağı akış

Kategori 9–15

Kuruluştan giden tarafta oluşan emisyonlar: aşağı akış taşıma ve dağıtım (9), satılan ürünlerin işlenmesi (10), kullanımı (11) ve ömür sonu işlemi (12), aşağı akış kiralanan varlıklar (13), franchise’lar (14) ve yatırımlar (15).

  • Veri kuruluşun elinde değil, varsayım gerektirir
  • Enerji tüketen üründe kategori 11 belirleyici
Tarama

Önemlilik değerlendirmesi

İlk adım hesaplamak değil taramak: hangi kategori büyüklük, etki ve paydaş beklentisi açısından önemli.

  • 15 kategorinin tamamı taranır
  • Dışlananların gerekçesi yazılır

15 kategori: neyi kapsar, veri nereden gelir

Tamamı taranır; hepsi hesaplanmaz. Şekil kategorilerin kuruluşa göre yerini, tablolar her kategorinin neyi kapsadığını ve verinin nereden geldiğini gösterir.

Kapsam 3’ün 15 kategorisi ve raporlayan kuruluş Kategorilerin sekizi kuruluşa gelen tarafta (yukarı akış), yedisi giden tarafta (aşağı akış); ortada kuruluşun kendi Kapsam 1 ve 2 emisyonu. Kaynak: GHG Protocol Kapsam 3 Standardı (R1) Görseli indir: SVG PNG
Kapsam 3’ün 15 kategorisi ve raporlayan kuruluş Solda yukarı akışta 8 kategori (1–8), ortada kuruluşun Kapsam 1 ve Kapsam 2 emisyonu, sağda aşağı akışta 7 kategori (9–15). Yukarı akışKapsam 3 · kategori 1–8 Aşağı akışKapsam 3 · kategori 9–15 1 Satın alınan mal vehizmetler 2 Sermaye malları 3 Yakıt ve enerji · K1/K2 dışı 4 Yukarı akış taşıma vedağıtım 5 Operasyonlarda oluşan atık 6 İş seyahatleri 7 Çalışanların işe gidiş-gelişi 8 Yukarı akış kiralananvarlıklar 9 Aşağı akış taşıma vedağıtım 10 Satılan ürünlerin işlenmesi 11 Satılan ürünlerin kullanımı 12 Satılan ürünlerin ömür sonuişlemi 13 Aşağı akış kiralananvarlıklar 14 Franchise’lar 15 Yatırımlar Raporlayankuruluş Kapsam 1 doğrudanemisyon Kapsam 2 satın alınan enerji

Yukarı akış Kapsam 3 · kategori 1–8

  1. Kategori 1: Satın alınan mal ve hizmetler
  2. Kategori 2: Sermaye malları
  3. Kategori 3: Yakıt ve enerji · K1/K2 dışı
  4. Kategori 4: Yukarı akış taşıma ve dağıtım
  5. Kategori 5: Operasyonlarda oluşan atık
  6. Kategori 6: İş seyahatleri
  7. Kategori 7: Çalışanların işe gidiş-gelişi
  8. Kategori 8: Yukarı akış kiralanan varlıklar

Raporlayan kuruluş

  • Kapsam 1 · doğrudan emisyon
  • Kapsam 2 · satın alınan enerji

Aşağı akış Kapsam 3 · kategori 9–15

  1. Kategori 9: Aşağı akış taşıma ve dağıtım
  2. Kategori 10: Satılan ürünlerin işlenmesi
  3. Kategori 11: Satılan ürünlerin kullanımı
  4. Kategori 12: Satılan ürünlerin ömür sonu işlemi
  5. Kategori 13: Aşağı akış kiralanan varlıklar
  6. Kategori 14: Franchise’lar
  7. Kategori 15: Yatırımlar

Yukarı akış (1–8)

15 kategori: neyi kapsar, veri nereden gelir — tablo 1
#KategoriKapsadığıVeri nereden
1Satın alınan mal ve hizmetlerHammadde, ambalaj, hizmet alımlarıSatın alma kayıtları; öncelik en büyük tedarikçiler
2Sermaye mallarıMakine, bina, araç — yatırım harcamalarıSabit kıymet alım kayıtları
3Yakıt ve enerji · K1/K2 dışıYakıtın çıkarım-taşıma emisyonu (WTT), şebeke kaybıEnerji tüketimi + WTT ve kayıp faktörleri
4Yukarı akış taşıma ve dağıtımKuruluşun ödediği gelen ve giden nakliyeNakliye faturaları; ton-kilometre
5Operasyonlarda oluşan atıkÜretim ve ofis atığının bertarafıAtık beyanları; bertaraf yöntemi kırılımlı
6İş seyahatleriUçak, otobüs, konaklamaSeyahat acentesi raporu, masraf kayıtları
7Çalışanların işe gidiş-gelişiServis, özel araç, toplu taşımaÇalışan anketi, servis güzergâh kaydı
8Yukarı akış kiralanan varlıklarKuruluşun kiraladığı ve K1/K2’ye girmeyen varlıklarKira sözleşmeleri, tüketim faturaları

Aşağı akış (9–15)

15 kategori: neyi kapsar, veri nereden gelir — tablo 2
#KategoriKapsadığıVeri nereden
9Aşağı akış taşıma ve dağıtımAlıcının ödediği nakliye, depolama, perakendeSatış koşulları (Incoterms), varsayımlı senaryo
10Satılan ürünlerin işlenmesiAra ürün satıyorsanız alıcının yaptığı işlemAlıcı verisi ya da sektör ortalaması
11Satılan ürünlerin kullanımıÜrünün ömrü boyunca tükettiği enerji/yakıtÜrün teknik verisi + kullanım ömrü varsayımı
12Satılan ürünlerin ömür sonu işlemiÜrünün ve ambalajının bertarafıÜlke geri kazanım oranları, malzeme kırılımı
13Aşağı akış kiralanan varlıklarKuruluşun başkasına kiraya verdiği varlıklarKiracı tüketim verisi
14Franchise’larFranchise alanların faaliyet emisyonuFranchise raporlaması
15YatırımlarFinansal yatırımların pay oranınca emisyonuPortföy verisi; finans sektöründe belirleyici

Kapsam 3’ün ve kategori 3’ün kaynaklı tanımı sözlükte.

Hangi kategorilerin öne çıktığını sektörünüz büyük ölçüde belirler. Sonraki üç bölüm bir imalatçı, bir hizmet şirketi ve bir finans kuruluşu için genel tabloyu aynı şekil üzerinde gösteriyor.

İmalatçıda hangi kategoriler öne çıkar?

Bir imalatçıda genellikle 1, 4, 11 ve 12 öne çıkar.

İmalatçıda genellikle öne çıkan Kapsam 3 kategorileri Vurgulananlar: satın alınan mal ve hizmetler (1), yukarı akış taşıma ve dağıtım (4), satılan ürünlerin kullanımı (11) ve satılan ürünlerin ömür sonu işlemi (12). Kaynak: Kategori listesi R1; vurgu bu sayfanın genel değerlendirmesi, kuruluşa göre değişir
İmalatçıda genellikle öne çıkan Kapsam 3 kategorileri Solda yukarı akışta 8 kategori (1–8), ortada kuruluşun Kapsam 1 ve Kapsam 2 emisyonu, sağda aşağı akışta 7 kategori (9–15). İmalatçıda genellikle öne çıkan: 1, 4, 11, 12. Yukarı akışKapsam 3 · kategori 1–8 Aşağı akışKapsam 3 · kategori 9–15 1 Satın alınan mal vehizmetler 2 Sermaye malları 3 Yakıt ve enerji · K1/K2 dışı 4 Yukarı akış taşıma vedağıtım 5 Operasyonlarda oluşan atık 6 İş seyahatleri 7 Çalışanların işe gidiş-gelişi 8 Yukarı akış kiralananvarlıklar 9 Aşağı akış taşıma vedağıtım 10 Satılan ürünlerin işlenmesi 11 Satılan ürünlerin kullanımı 12 Satılan ürünlerin ömürsonu işlemi 13 Aşağı akış kiralananvarlıklar 14 Franchise’lar 15 Yatırımlar Raporlayankuruluş Kapsam 1 doğrudanemisyon Kapsam 2 satın alınan enerji İmalatçıda genellikle öne çıkan

Yukarı akış Kapsam 3 · kategori 1–8

  1. Kategori 1: Satın alınan mal ve hizmetler İmalatçıda genellikle öne çıkan
  2. Kategori 2: Sermaye malları
  3. Kategori 3: Yakıt ve enerji · K1/K2 dışı
  4. Kategori 4: Yukarı akış taşıma ve dağıtım İmalatçıda genellikle öne çıkan
  5. Kategori 5: Operasyonlarda oluşan atık
  6. Kategori 6: İş seyahatleri
  7. Kategori 7: Çalışanların işe gidiş-gelişi
  8. Kategori 8: Yukarı akış kiralanan varlıklar

Raporlayan kuruluş

  • Kapsam 1 · doğrudan emisyon
  • Kapsam 2 · satın alınan enerji

Aşağı akış Kapsam 3 · kategori 9–15

  1. Kategori 9: Aşağı akış taşıma ve dağıtım
  2. Kategori 10: Satılan ürünlerin işlenmesi
  3. Kategori 11: Satılan ürünlerin kullanımı İmalatçıda genellikle öne çıkan
  4. Kategori 12: Satılan ürünlerin ömür sonu işlemi İmalatçıda genellikle öne çıkan
  5. Kategori 13: Aşağı akış kiralanan varlıklar
  6. Kategori 14: Franchise’lar
  7. Kategori 15: Yatırımlar

Hammadde satın alan bir imalatçıda tek başına 1. kategori genellikle Kapsam 1 ve 2 toplamını aşar. Ürün ömrü boyunca enerji tüketiyorsa 11. kategori belirleyici olur. 11 ve 12 kullanım ömrü varsayımına dayandığı için varsayımın raporda yazılması gerekir (bkz. sık yapılan hatalar). Sektöre göre ayrıntı sektör sayfalarında.

Hizmet şirketinde hangi kategoriler öne çıkar?

Hizmet şirketinde genellikle 1, 6 ve 7 öne çıkar.

Hizmet şirketinde genellikle öne çıkan Kapsam 3 kategorileri Vurgulananlar: satın alınan mal ve hizmetler (1), iş seyahatleri (6) ve çalışanların işe gidiş-gelişi (7). Kaynak: Kategori listesi R1; vurgu bu sayfanın genel değerlendirmesi, kuruluşa göre değişir
Hizmet şirketinde genellikle öne çıkan Kapsam 3 kategorileri Solda yukarı akışta 8 kategori (1–8), ortada kuruluşun Kapsam 1 ve Kapsam 2 emisyonu, sağda aşağı akışta 7 kategori (9–15). Hizmet şirketinde genellikle öne çıkan: 1, 6, 7. Yukarı akışKapsam 3 · kategori 1–8 Aşağı akışKapsam 3 · kategori 9–15 1 Satın alınan mal vehizmetler 2 Sermaye malları 3 Yakıt ve enerji · K1/K2 dışı 4 Yukarı akış taşıma vedağıtım 5 Operasyonlarda oluşan atık 6 İş seyahatleri 7 Çalışanların işe gidiş-gelişi 8 Yukarı akış kiralananvarlıklar 9 Aşağı akış taşıma vedağıtım 10 Satılan ürünlerin işlenmesi 11 Satılan ürünlerin kullanımı 12 Satılan ürünlerin ömür sonuişlemi 13 Aşağı akış kiralananvarlıklar 14 Franchise’lar 15 Yatırımlar Raporlayankuruluş Kapsam 1 doğrudanemisyon Kapsam 2 satın alınan enerji Hizmet şirketinde genellikle öne çıkan

Yukarı akış Kapsam 3 · kategori 1–8

  1. Kategori 1: Satın alınan mal ve hizmetler Hizmet şirketinde genellikle öne çıkan
  2. Kategori 2: Sermaye malları
  3. Kategori 3: Yakıt ve enerji · K1/K2 dışı
  4. Kategori 4: Yukarı akış taşıma ve dağıtım
  5. Kategori 5: Operasyonlarda oluşan atık
  6. Kategori 6: İş seyahatleri Hizmet şirketinde genellikle öne çıkan
  7. Kategori 7: Çalışanların işe gidiş-gelişi Hizmet şirketinde genellikle öne çıkan
  8. Kategori 8: Yukarı akış kiralanan varlıklar

Raporlayan kuruluş

  • Kapsam 1 · doğrudan emisyon
  • Kapsam 2 · satın alınan enerji

Aşağı akış Kapsam 3 · kategori 9–15

  1. Kategori 9: Aşağı akış taşıma ve dağıtım
  2. Kategori 10: Satılan ürünlerin işlenmesi
  3. Kategori 11: Satılan ürünlerin kullanımı
  4. Kategori 12: Satılan ürünlerin ömür sonu işlemi
  5. Kategori 13: Aşağı akış kiralanan varlıklar
  6. Kategori 14: Franchise’lar
  7. Kategori 15: Yatırımlar

Üçünün verisi kuruluşun kendi kayıtlarındadır: satın alma kayıtları, seyahat acentesi raporu ve masraf kayıtları, çalışan anketi ve servis güzergâh kaydı. Verinin kolay bulunması taramanın yerini tutmaz; 15 kategorinin tamamı yine taranır (bkz. önemlilik taraması).

Finans kuruluşunda hangi kategori öne çıkar?

Finans kuruluşunda 15. kategori (yatırımlar) diğerlerinin tamamını gölgede bırakır.

Finans kuruluşunda öne çıkan Kapsam 3 kategorisi Vurgulanan tek kategori aşağı akıştaki yatırımlar (15); diğer on dördü onun gölgesinde kalır. Kaynak: Kategori listesi R1; vurgu bu sayfanın genel değerlendirmesi, kuruluşa göre değişir
Finans kuruluşunda öne çıkan Kapsam 3 kategorisi Solda yukarı akışta 8 kategori (1–8), ortada kuruluşun Kapsam 1 ve Kapsam 2 emisyonu, sağda aşağı akışta 7 kategori (9–15). Finans kuruluşunda genellikle öne çıkan: 15. Yukarı akışKapsam 3 · kategori 1–8 Aşağı akışKapsam 3 · kategori 9–15 1 Satın alınan mal vehizmetler 2 Sermaye malları 3 Yakıt ve enerji · K1/K2 dışı 4 Yukarı akış taşıma vedağıtım 5 Operasyonlarda oluşan atık 6 İş seyahatleri 7 Çalışanların işe gidiş-gelişi 8 Yukarı akış kiralananvarlıklar 9 Aşağı akış taşıma vedağıtım 10 Satılan ürünlerin işlenmesi 11 Satılan ürünlerin kullanımı 12 Satılan ürünlerin ömür sonuişlemi 13 Aşağı akış kiralananvarlıklar 14 Franchise’lar 15 Yatırımlar Raporlayankuruluş Kapsam 1 doğrudanemisyon Kapsam 2 satın alınan enerji Finans kuruluşunda genellikle öne çıkan

Yukarı akış Kapsam 3 · kategori 1–8

  1. Kategori 1: Satın alınan mal ve hizmetler
  2. Kategori 2: Sermaye malları
  3. Kategori 3: Yakıt ve enerji · K1/K2 dışı
  4. Kategori 4: Yukarı akış taşıma ve dağıtım
  5. Kategori 5: Operasyonlarda oluşan atık
  6. Kategori 6: İş seyahatleri
  7. Kategori 7: Çalışanların işe gidiş-gelişi
  8. Kategori 8: Yukarı akış kiralanan varlıklar

Raporlayan kuruluş

  • Kapsam 1 · doğrudan emisyon
  • Kapsam 2 · satın alınan enerji

Aşağı akış Kapsam 3 · kategori 9–15

  1. Kategori 9: Aşağı akış taşıma ve dağıtım
  2. Kategori 10: Satılan ürünlerin işlenmesi
  3. Kategori 11: Satılan ürünlerin kullanımı
  4. Kategori 12: Satılan ürünlerin ömür sonu işlemi
  5. Kategori 13: Aşağı akış kiralanan varlıklar
  6. Kategori 14: Franchise’lar
  7. Kategori 15: Yatırımlar Finans kuruluşunda genellikle öne çıkan

Kategori 15 finansal yatırımların pay oranınca emisyonunu kapsar; veri portföyden gelir.

TSRS 2 ile raporlayanlar için: Temmuz 2026 değişikliği Kategori 15’i finanse edilen emisyonla sınırlamaya izin veriyor; kategori raporlanıyorsa toplam ile finanse edilen kısım ayrı verilir. Ayrıntı: TSRS sayfası.

Önemlilik taraması: ilk adım hesaplamak değil

En sık yapılan yöntem hatası, taramayı atlayıp kolay kategorilerden hesaplamaya başlamak.

Standart, 15 kategorinin tamamının değerlendirilmesini ister; hepsinin hesaplanmasını değil. Değerlendirme ölçütleri:

  • Büyüklük — kategorinin toplam içindeki tahmini payı.
  • Etki — kuruluşun bu emisyonu azaltma imkânı var mı.
  • Risk — mevzuat, tedarik ya da itibar riski taşıyor mu.
  • Paydaş beklentisi — müşteri, yatırımcı veya düzenleyici bu kategoriyi soruyor mu.
  • Dış kaynağa verilmiş faaliyet — geçmişte kuruluş içindeyken şimdi dışarıdan alınıyor mu.

Tarama kaba veriyle yapılır: harcama tutarı × sektör ortalaması faktörü yeterlidir. Amaç doğru sayıyı bulmak değil, hangi kategorilerin büyük olduğunu görmek. Bu adım bir hafta sürer ve sonraki üç ayın nereye harcanacağını belirler.

Taramayı atlayıp iş seyahatinden başlamak yaygın bir hata: veri kolay bulunur, sonuç hızlı çıkar, ama toplamın belki %1’i hesaplanmış olur. Bu arada kategori 1 hiç el atılmadan durur.

Veri hiyerarşisi: sonucu belirleyen seçim

Aynı kategori üç farklı veriyle hesaplanabilir ve üçü farklı sayı verir. Hangisini kullandığınız, sonucun ne işe yarayacağını da belirler.

Kapsam 3 veri hiyerarşisi Harcama bazlı veri tarama için uygundur, hedef takibi için değil; hedefe konu olan kategoriler en az fiziksel ortalama veriye taşınır. Kaynak: GHG Protocol Kapsam 3 hesaplama kılavuzu (R2)
  1. Büyük tedarikçiler, kritik girdiler 1. basamak: Tedarikçiye özel veri Tedarikçinin kendi hesapladığı ürün ayak izi. Sınırı: toplanması aylar alır; tedarikçi kapasitesi gerekir.
  2. Fiziksel miktar biliniyorsa 2. basamak: Ortalama veri (fiziksel) Miktar × malzeme/faaliyet faktörü (kg, ton, t-km). Sınırı: tedarikçiler arası farkı göstermez.
  3. Yalnız tarama için Tarama aşaması, küçük kalemler 3. basamak: Harcama bazlı Tutar × sektör faktörü (kg CO₂e / ₺). Sınırı: fiyat değişimi emisyon değişimi gibi görünür.

Harcama bazlı verinin asıl sorunu

Hızlı ve ucuz olduğu için cazip. Ama emisyonu harcamaya bağladığı için gerçek iyileşmeyi gösteremez: tedarikçiniz üretimini tamamen yeşil elektriğe geçirse bile, aynı tutarı ödediğiniz sürece hesabınızda hiçbir şey değişmez. Tersine, fiyat arttığında emisyonunuz artmış görünür.

Bu yüzden harcama bazlı veri tarama için uygundur, hedef takibi için değildir. Azaltım hedefi koyacaksanız, hedefe konu olan kategorileri en az fiziksel ortalama veriye taşımanız gerekir.

Pratik yol: kategori 1’de harcamaya göre ilk 20 tedarikçiyi sıralayın, onlardan gerçek veri isteyin, kalan uzun kuyruğu harcama bazlı bırakın. Karma yöntem meşrudur — hangi kalemde hangi basamağın kullanıldığı raporda yazıldığı sürece.

Dışlama ve çifte sayım

İkisi de doğrulamada en çok bulgu üreten konular — ve ikisi de yanlış anlaşılıyor.

Dışlama gerekçelidir

Bir kategoriyi hesaplamamak meşrudur. Gerekçesiz bırakmak değildir. ISO 14064-1 de önemli dolaylı emisyonların nicelendirilmesini ve dışlananların gerekçesinin raporlanmasını ister (R4).

Kabul edilebilir gerekçe: "Kategori 14 franchise — kuruluşun franchise yapısı yoktur." Kabul edilemez gerekçe: "Kategori 1 — veri toplanamadı." İkincisi bir gerekçe değil, eksikliğin tarifidir; doğrulayıcı bunu bulgu olarak yazar.

Çifte sayım beklenen bir şeydir

Sizin kategori 1’iniz, tedarikçinizin Kapsam 1’idir. Aynı emisyon iki kuruluşun envanterinde birden görünür. Bu bir hata değil: Kapsam 3’ün amacı ulusal envanter gibi toplanabilir bir muhasebe değil, her kuruluşun kendi değer zinciri üzerindeki etkisini görmesidir.

Hata olan şey, aynı emisyonu kendi envanterinizin içinde iki kez saymaktır — ör. kiralık aracın yakıtını hem Kapsam 1’de hem kategori 8’de göstermek. Kapsam sınırlarının yazılı olması bunu engeller.

Nerede zorunlu, nerede değil

Kapsam 3’ün zorunlu olup olmadığı hangi çerçeveye tabi olduğunuza bağlı.

  • GHG Protocol Kurumsal Standart — Kapsam 3 isteğe bağlıdır. Raporlanacaksa Kapsam 3 Standardı’nın şartları geçerli olur (R1, R3).
  • ISO 14064-1:2018 — "önemli dolaylı emisyonların" nicelendirilmesini ister ve dışlama gerekçesinin raporlanmasını şart koşar (R4).
  • TSRS — sürdürülebilirlik raporlaması kapsamındaki kuruluşlar için Kapsam 3 açıklaması gündemdedir; kapsam ve takvim için mevzuat bölümüne ve KGK yayınlarına bakın (R5).
  • Müşteri talebi — pratikte en bağlayıcı olan bu. Bir AB’li alıcı tedarik zinciri raporlaması için sizden veri istediğinde, hiçbir standart sizi zorlamıyor olsa da veriyi üretmek zorundasınız.

Kapsam 3 ile SKDM karıştırılmamalı: SKDM ürün düzeyinde gömülü emisyon istiyor, Kapsam 3 kuruluş düzeyinde yıllık toplam. Aynı tedarikçi verisinden beslenirler ama çıktıları farklıdır.

Sık yapılan hatalar

  • 1

    Taramayı atlayıp kolay kategoriden başlamak

    İş seyahati ve çalışan ulaşımı verisi kolay bulunur, sonuç hızlı çıkar — ve toplamın belki %1’i hesaplanmış olur. Önemlilik taraması bir hafta sürer, sonraki üç ayın nereye harcanacağını belirler.

  • 2

    Harcama bazlı veriyle hedef takip etmek

    Harcama bazlı hesap emisyonu tutara bağlar. Tedarikçiniz yeşil elektriğe geçse bile aynı parayı ödediğiniz sürece hesabınız değişmez; fiyat artınca emisyonunuz artmış görünür. Tarama için uygun, hedef için değil.

  • 3

    Dışlamayı gerekçesiz bırakmak

    "Veri toplanamadı" bir gerekçe değil, eksikliğin tarifidir. Kabul edilebilir gerekçe kategorinin neden önemsiz olduğunu gösterir — ör. franchise yapısının hiç bulunmaması.

  • 4

    Çifte sayımı hata sanmak

    Sizin kategori 1’iniz tedarikçinizin Kapsam 1’idir; aynı emisyonun iki envanterde görünmesi beklenen bir durumdur. Asıl hata, aynı emisyonu kendi envanterinizin içinde iki kez saymaktır.

  • 5

    Kategori 11’i enerji tüketen üründe atlamak

    Satılan ürün ömrü boyunca enerji tüketiyorsa (motor, beyaz eşya, ısıtıcı, araç), kategori 11 çoğu zaman diğer tüm kategorilerin toplamından büyüktür. Atlanması envanteri anlamsız kılar.

  • 6

    Kullanım ömrü varsayımını yazmamak

    Kategori 11 ve 12 varsayıma dayanır: ürün kaç yıl, hangi yoğunlukta kullanılıyor. Varsayım yazılmazsa sonuç ne doğrulanabilir ne de yıllar arasında karşılaştırılabilir.

Değişiklik günlüğü

4 kayıt

Ne zaman, hangi bölüm, neden değişti. Bu sayfayı bir uyum dosyasına dayanak gösterecekseniz hangi sürümü okuduğunuzu bilmeniz gerekir.

5 EKIM 2026 en son İşaretleme

Sayfanın konusu olan GHG Protocol Kapsam 3 Standardı makale işaretlemesinde konu (about) olarak belirtildi; sayfa içeriği değişmedi.

Önceki 3 kaydı göster
27 EYLÜL 2026 Kaynaklar

GHG Protocol Kapsam 3 hesaplama kılavuzunun sayfasını yeni adrese taşıdı; R2 eski adresten yönleniyordu, doğrudan yeni adrese bağlandı. Belge aynı.

27 EYLÜL 2026 Kategoriler ve şekiller

15 kategori kuruluşa göre konumlarıyla kapsam zinciri şekli olarak eklendi. İmalatçı, hizmet şirketi ve finans kuruluşunda öne çıkan kategoriler, sayfadaki “1, 4, 11 ve 12; 1, 6 ve 7; 15” cümlesinden üç ayrı şekil ve bölüm oldu; TSRS 2 notu finans bölümüne taşındı. Veri hiyerarşisi tablosu aynı metinle üç basamaklı merdivene çevrildi; dar ekranda yana kayan tablo kalktı. Kategori adları tablo ile şekillerde aynı listeden basılıyor. Yeni kategori, oran ya da değerlendirme eklenmedi. Metodoloji alanındaki karşılıksız sürüm etiketi yerine sayfanın dayandığı standartlar yazıldı.

25 AĞUSTOS 2026 İlk yayın

Kapsam 3 küme merkezi yayımlandı. Hesaplama rehberindeki özet tablo tekrar edilmedi; 15 kategorinin tamamı, önemlilik taraması ve veri hiyerarşisi burada açıldı.

Sık sorulanlar

Kapsam 3’ü hesaplamak zorunda mıyım?

Hangi çerçeveye tabi olduğunuza bağlı. GHG Protocol Kurumsal Standart’ta isteğe bağlı; ISO 14064-1 önemli dolaylı emisyonların nicelendirilmesini ve dışlama gerekçesinin raporlanmasını istiyor. Pratikte en bağlayıcı olan müşteri talebi.

15 kategorinin hepsini hesaplamam gerekiyor mu?

Hayır. Hepsinin değerlendirilmesi gerekiyor, hesaplanması değil. Önemli olanlar hesaplanır, dışlananların gerekçesi yazılır. Çoğu imalatçıda dört-beş kategori toplamın büyük kısmını verir.

Nereden başlamalıyım?

Önemlilik taramasından. Harcama kalemlerinizi sektör ortalaması faktörleriyle kabaca çarpın, kategorileri büyüklüğe göre sıralayın. Bu bir hafta sürer ve gerçek veri toplama çabasını doğru yere yönlendirir.

Tedarikçilerimden veri alamıyorum, ne yapmalıyım?

Karma yöntem meşrudur: harcamaya göre ilk 20 tedarikçiden gerçek veri isteyin, uzun kuyruğu ortalama ya da harcama bazlı bırakın. Hangi kalemde hangi veri basamağının kullanıldığı raporda yazılır. Tedarikçi verisi toplamak aylar sürer; erken başlamak tek çözüm.

Kapsam 3 ile SKDM gömülü emisyonu aynı şey mi?

Değil. SKDM ürün düzeyinde ton başına gömülü emisyon istiyor; Kapsam 3 kuruluş düzeyinde yıllık toplam. Aynı tedarikçi ve üretim verisinden beslenirler ama çıktı formatları ve kuralları farklıdır.

Tedarikçim de aynı emisyonu raporluyor, çifte saymış olmuyor muyuz?

Oluyorsunuz ve bu beklenen bir durum. Kapsam 3, ulusal envanter gibi toplanabilir bir muhasebe değil; her kuruluşun kendi değer zinciri üzerindeki etkisini görmesi için tasarlandı.

Kaynaklar

Bu sayfadaki kapsam, yükümlülük ve takvim ifadeleri aşağıdaki birincil kaynaklara dayanır. Mevzuat değiştiğinde sayfa güncellenir ve değişiklik günlüğüne kaydı düşülür.

  1. R1
    Corporate Value Chain (Scope 3) Standard
    WRI / WBCSD — GHG Protocol

    15 kategorinin tanımı, önemlilik ve raporlama şartları bu standarttan gelir.

    erişim 25.08.2026
  2. R2
    Technical Guidance for Calculating Scope 3 Emissions
    WRI / WBCSD — GHG Protocol

    Kategori bazında hesaplama yöntemleri ve veri hiyerarşisi.

    erişim 26.09.2026
  3. R3
    GHG Protocol Corporate Accounting and Reporting Standard
    WRI / WBCSD — GHG Protocol

    Kapsam 1-2-3 ayrımının ve kuruluş sınırı yaklaşımlarının kaynağı.

    erişim 25.08.2026
  4. R4
    ISO 14064-1:2018 — kuruluş düzeyi sera gazı envanteri
    ISO

    Önemli dolaylı emisyonların nicelendirilmesi ve dışlama gerekçesinin raporlanması şartı.

    erişim 25.08.2026
  5. R5
    Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS)
    KGK

    Kapsam 3 açıklama yükümlülüğünün ulusal dayanağı.

    erişim 24.09.2026

İlgili sayfalar

Bu sayfa hakkında

Yazar
KarbonVerisi ekibi
Kurumsal yazarlık
Teknik gözden geçiren

İç teknik gözden geçirme: KarbonVerisi ekibi. Bağımsız dış gözden geçirme yapıldığında gözden geçirenin adı burada yayımlanır.

Sürüm bilgisi
İlk yayın
25.08.2026
Son gözden geçirme
27.09.2026
Son güncelleme
05.10.2026
Sonraki gözden geçirme
25.02.2027
Metodoloji sürümü
GHG Protocol Kapsam 3 Standardı · ISO 14064-1:2018
Bu sayfayı kaynak gösterin

KarbonVerisi ekibi. Kapsam 3: 15 kategori, önemlilik taraması ve veri hiyerarşisi. KarbonVerisi. Son güncelleme 05.10.2026. https://karbonverisi.com/scope-3/ (erişim: [okuduğunuz tarih]).

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Yükümlülüğünüzün kesin kapsamı tesisinize ve güncel ikincil mevzuata göre belirlenir. Hata bildirimi: iletişim sayfası. Düzeltme ilkesi: Yayın ilkeleri.