SKDM gömülü emisyon hesabı

2025/2547 md. 3, sistem sınırını toplulaştırılmış mal kategorisi başına tüzüğün Ek I’inde tanımlıyor. Sınırın içine üç şey girer:

• Doğrudan emisyonlar — üretim sürecinin kendi yakma ve proses emisyonları.
• Dolaylı emisyonlar — ancak 2023/956’nın Ek II’sinde sayılmayan mallar için. Ek II’deki mallarda dolaylı emisyon hesaba girmez.
• Ön maddelerin gömülü emisyonu — satın aldığınız yarı mamulün kendi yükü.

Bu üçünün toplanıp ürüne tahsis edilmesi Ek III’e göre yapılır.

Tesis, sistem sınırı içinde aynı fonksiyonel birimin geçerli olduğu üretim sürecini tanımlar (md. 4). Fonksiyonel birim kural olarak aynı CN kodu altında üretilen malın ton cinsinden miktarıdır. İstisnalar:

Azot bazlı birim gübrede çok kritik: ton üzerinden hesaplayıp beyan etmek, aynı ürünü yanlış ölçekte raporlamak demektir.

Doğrudan emisyonlar Ek II’nin A ve B bölümlerindeki ilke ve yöntemlerle belirlenir (md. 5). Uygulamada iki yaklaşım:

• Hesaplama bazlı — standart yöntem ya da kütle dengesi. Faaliyet verisi (yakıt/malzeme miktarı) hesaplama faktörleriyle çarpılır. Hesaplama faktörleri tüzükte sayılıyor: net kalorifik değer, emisyon faktörü, ön emisyon faktörü, oksidasyon faktörü, dönüşüm faktörü, karbon içeriği, biyokütle payı.
• Ölçüm bazlı — baca gazında sürekli ölçüm sistemi.

Birincil alüminyum üretiminde perflorokarbonlar için ayrı bir izleme tanımı gerekir. Isı akışları varsa Ek II bölüm C, ön maddeler için bölüm E, elektrik tüketimi için bölüm D uygulanır.

Temel kavramlar

• Kaynak akışı — emisyona yol açan belirli bir yakıt, hammadde ya da ürün; kütle dengesinde karbon içeren girdi/çıktı.
• Emisyon kaynağı — tesisin ya da sürecin ayrı ayrı tanımlanabilen, gaz salan parçası.
• Faaliyet verisi — tüketilen ya da üretilen yakıt/malzeme miktarı; terajoule, ton ya da gazlarda normal metreküp.

Tesis işletmecisi, Ek II A.5’teki asgari unsurları taşıyan bir izleme planı kurar ve uygular (md. 5/5). Plan İngilizce sunulur (md. 5/6).

Planda bulunması gerekenlerden bazıları:

• Her üretim süreci için kaynak akışları ve emisyon kaynaklarının listesi ve tanımı
• Hangi kaynak akışında standart hesaplama ya da kütle dengesi kullanıldığı, her parametrenin nasıl belirlendiği
• Ölçüm bazlı yöntem uygulanan emisyon kaynaklarının listesi
• Tesisin akış şeması ve süreç tanımı — çifte sayım da veri boşluğu da olmadığını gösterecek şekilde
• Her üretim sürecinde kullanılan ön maddeler; başka tesiste üretildiyse tedarikçinin adı ve menşe ülkesi
• Sıfır oranlı yakıt kullanılıp kullanılmadığı

Akış şemasının çifte sayım yokluğunu göstermesi isteniyor. Doğrulamada en sık takılınan yer burası: aynı emisyonu hem kendi sürecinizde hem ön maddede saymak.

Kim doğrular, kim doğrulatır

Gömülü emisyon gerçek emisyona dayanıyorsa yetkili SKDM beyan sahibi, beyandaki toplam gömülü emisyonun md. 18’e göre akredite bir doğrulayıcı tarafından, Ek VI’daki ilkelere göre doğrulanmasını sağlar (2023/956 md. 8(1), R4). Varsayılan değerleri Komisyon hesaplayıp yayımladığı için doğrulama yalnız gerçek değerlere uygulanır (2025/2083 gerekçe 19, R13).

Doğrulama, malın üretildiği tesis düzeyinde yapılır ve doğrulayıcı tesis başına bir rapor düzenler (R9). SKDM Kayıt Sistemi’ne kayıtlı üçüncü ülke işletmecisi emisyonunu akredite bir doğrulayıcıya doğrulatır ve raporun kopyasını doğrulamadan sonra dört yıl saklar (md. 10(5), R4). Doğrulama bilgisini AB’deki beyan sahibiyle paylaşabilir; beyan sahibi bu bilgiyi kendi doğrulama yükümlülüğü için kullanabilir (md. 8(2) ve 10(7), R4). Türkiye’deki üretici için sonuç: doğrulama sizin tesisiniz için, tesis düzeyinde yapılır ve rapor sizden alıcınıza gider.

Akredite doğrulayıcı nereden bulunur

SKDM akreditasyonunu yalnız AB ülkelerindeki ulusal akreditasyon kuruluşları verebilir; EEA ülkelerindekiler ancak SKDM Tüzüğü EEA Anlaşması’na alındıktan sonra (R9). Doğrulayıcı, raporu düzenlediği anda bu amaçla akredite edilmiş bir tüzel kişidir (2025/2551 md. 1(1), R8). Bir üye devlette kurulu olmayan başvuru sahibi, örneğin Türkiye’de kurulu bir doğrulama kuruluşu, bu tüzüğe göre akreditasyon veren herhangi bir üye devletin ulusal akreditasyon kuruluşuna başvurur (md. 3(2), R8).

AB ETS’de akredite olmak artık kendiliğinden yetmiyor: bunu öngören md. 18(1), 2025/2083 ile yürürlükten kaldırıldı (R13). ETS akreditasyonu olan doğrulayıcı, kapsamının karşılık gelen SKDM faaliyet gruplarına genişletilmesi için başvurabilir (2025/2551 md. 4, R8). Akreditasyon sertifikası en çok beş yıl geçerli; ulusal akreditasyon kuruluşu doğrulayıcıyı her yıl gözetimden geçirir (md. 6(3) ve 14(1), R8).

Akreditasyon faaliyet grubu bazında verilir ve doğrulayıcı yalnız akredite olduğu grup için rapor düzenleyebilir (md. 3(3) ve Ek II 2.17.1, R8):

Durum, 25 Eylül 2026. Komisyon’un akreditasyon durum tablosuna göre 24 ulusal akreditasyon kuruluşu SKDM akreditasyonu vermeyi kabul etmiş; 7’si üçüncü ülke başvurucularını akredite etmeyi kabul etmiş, 5’i bu başvuruları alıyor. Hollanda’nın akreditasyon kuruluşu RvA’nın satırında TÜRKAK ile anlaşma notu var (R11); TÜRKAK anlaşmayı 25 Haziran 2026’da duyurdu (R12). Komisyon akredite doğrulayıcı listesini doğrulama sayfasında yayımlayacağını söylüyor; 26 Eylül 2026’da liste henüz yayımlanmamıştı (R9).

Doğrulayıcıyla konuşurken iki şeyi sorun: faaliyet grubunuz akreditasyon kapsamında mı, doğrulayıcı SKDM Kayıt Sistemi’ne kayıtlı mı? Komisyon’un kılavuzuna göre doğrulayıcı kaydolmadan rapor üretemez (R10).

Takvim

Doğrulayıcı, akreditasyonundan sonraki iki ay içinde SKDM Kayıt Sistemi’ne kayıt için başvurur; başvuru 1 Eylül 2026’dan önce yapılamaz (md. 10a(1), R4). 1 Ocak 2027’den itibaren raporlar SKDM Kayıt Sistemi’nde düzenlenir (2025/2551 Ek II 2.17.3, R8). Beyan her yıl 30 Eylül’de (md. 6(1), R4).

Komisyon’un hukuken bağlayıcı olmayan kılavuzuna göre raporlama dönemi takvim yılı olduğundan doğrulama izleyen yılın Ocak ayından önce tamamlanamaz; beyan sahipleri raporları en geç Ağustos ortasına kadar almak isteyecektir. Kılavuz tesis işletmecilerine akredite doğrulayıcıyla raporlama yılının başlarında sözleşme yapmayı öneriyor (R10).

Tarafsızlık: planı yazan doğrulayamaz

Doğrulayıcının ya da aynı tüzel kişinin izleme yöntemini geliştirmesi, izleme planını ya da emisyon raporunu hazırlaması tarafsızlık için kabul edilemez risk sayılır (2025/2551 Ek II 1.7.2(a), R8). Doğrulayıcı iyileştirme önerisi yazabilir ama tavsiye vererek ya da izleme ve raporlama sürecinin parçalarını geliştirerek tarafsızlığını tehlikeye atamaz (Ek II 2.20, R8). Aynı tesiste beş yıllık doğrulamayı üstlenen SKDM baş denetçisi, bu süre içinde o tesiste başka bir baş denetçi yıllık doğrulama yapmadıysa o tesise art arda üç yıl hizmet veremez (Ek II 1.7.6, R8). İzleme planını hazırlayan danışman ile doğrulayıcı bu yüzden ayrı kuruluşlar olmalı.

Saha ziyareti

Doğrulayıcının tesisi ziyareti zorunlu; yalnız muafiyet ölçütleri karşılanırsa yapılmayabilir (2023/956 Ek VI 1(c), R4). Kural olarak doğrulamaya tabi ilk yılda fiziksel ziyaret gerekiyor ve fiziksel ziyaret en az iki yılda bir yapılmalı (2025/2546 gerekçe 3, R7). Tek istisna aşağıdaki olağanüstü durum (md. 4).

• Sanal ziyaret: bir önceki raporlama döneminde fiziksel ziyaret yapılmış olmalı (md. 3(1)(a), R7). Kılavuza göre sanal ziyaret ilke olarak video konferans ve ona eşlik eden yazılı ya da elektronik iletişimdir (R10).
• Ziyaretten muafiyet: önceki iki raporlama döneminde fiziksel ziyaret yapılmış olmalı (md. 3(1)(b), R7).
• İkisinde de diğer koşullar arasında şunlar var: doğrulayıcı gereken bütün bilgiyi uzaktan alıp değerlendirebilmeli, karar risk analizine dayanmalı ve son fiziksel ziyaretten bu yana tesiste ya da izleme planında önemli bir değişiklik olmamalı. Tüzük örnek olarak yeni üretim süreci ya da rotası, enerji arzındaki değişiklik, izleme yönteminin değişmesi, yeni yakıt, malzeme ya da ölçüm cihazı sayıyor (md. 3(1)(e)-(g), R7).
• Olağanüstü durum: ciddi, olağanüstü ve öngörülemeyen koşullar fiziksel ziyareti engellerse, risk analizine dayanarak sanal ziyaret yapılabilir; md. 4 önceki bir fiziksel ziyareti şart koşmuyor (R7).
• Ek I kapsamında yalnız elektrik üreten tesis: normal işletmede sera gazı salma potansiyeli yoksa, son beş raporlama döneminde en az bir fiziksel ziyaret yapıldıysa ve md. 3(1)(c)-(f) koşulları sağlanıyorsa ziyaretten vazgeçilebilir; biyokütle kullanan, karbon yakalayan ya da sera gazı aktaran tesis bu kapsama girmez (md. 3(2), R7).

Sanal ziyaret ya da muafiyet kararı yetkili otoritelerin onayına bağlı değil (gerekçe 2, R7). Doğrulayıcı kararı işletmeciye gecikmeksizin bildirir (md. 2(3), R7) ve gerekçesini raporda yazar (Ek 2.2, R7). Fiziksel ziyarette ölçüm cihazlarının ve izleme sistemlerinin işleyişini değerlendirir, görüşme yapar; tesisin ve üretim süreçlerinin sınırlarını, kaynak akışlarının, emisyon kaynaklarının ve teknik bağlantıların eksiksizliğini inceler. İşletmeci doğrulayıcıya sahalarına erişim sağlar (2025/2551 Ek II 2.13, R8).

Güvence ve önemlilik

Beyan edilen gömülü emisyon, ancak doğrulayıcı önemli hata ve önemli uygunsuzluk olmadığını makul güvenceyle tespit ederse doğrulanmış sayılır (2023/956 Ek VI 1(b), R4); kılavuza göre sınırlı güvence SKDM için yetersiz (R10). Önemlilik düzeyi, CN koduyla tanımlanan her malın tonu için toplam özgül gömülü emisyonun %5’i ve toplam özgül gömülü ücretsiz tahsisatın %5’i (2025/2546 md. 5(1), R7). Bu düzeyin altında kalan hatalar da tek başına ya da birlikte uzman yargısıyla değerlendirilir (md. 5(2), R7). Uygunsuzluk, işletmecinin izleme planına ya da tesise uygulanan izleme yöntemine uymayan eylemi ya da ihmalidir (md. 1(4), R7).

Doğrulama raporunda ne yazar

Rapor, Komisyon’un SKDM Kayıt Sistemi üzerinden sunduğu elektronik şablonla hazırlanır (2025/2546 md. 6, R7) ve İngilizce tamamlanır (2025/2551 Ek II 2.17.3, R8). Asgari içerikten başlıcaları (2023/956 Ek VI bölüm 2, R4; 2025/2546 Ek, R7):

Rapor dört görüşten birini taşır: tatmin edici; ya da düzeltilmemiş önemli hata veya uygunsuzluk, makul güvenceyi engelleyen uygunsuzluklar ya da fazla sınırlı kapsam nedeniyle tatmin edici değil (2025/2551 Ek II 2.17.2, R8). İzleme planı sonuca varmaya yetecek kapsam ya da açıklık sağlamıyorsa doğrulayıcı kapsamı fazla sınırlı bulabilir (Ek II 2.18, R8). Aynı tesis ve aynı raporlama dönemi için ikinci bir rapor düzenlenmez; işletmeci SKDM Kayıt Sistemi’ne kayıtlı değilse doğrulayıcı raporu dışa aktarıp başka yolla iletir (Ek II 2.17.3, R8). Kılavuz işletmecilere Kayıt Sistemi’ne kaydolup doğrulayıcıyla orada çalışmayı öneriyor (R10).

ISO 14064-3 doğrulamasından farkı

Kılavuza göre ISO 14064-3 sera gazları için genel geçer ama SKDM için yeterince özgül değil; SKDM’de yalnız Yöntem Tüzüğü’nün (2025/2547) gerekleri uygulanıyor (R10). Doğrulama faaliyetleri uyumlaştırılmış standart EN ISO/IEC 17029:2019’a uymak zorunda (2025/2551 Ek II 1.5.1, R8). ISO sütunu doğrulama süreci sayfasından.

Dolaylı emisyonlar, ilgili üretim sürecindeki elektrik tüketimi izlenerek belirlenir (md. 5/4, Ek II bölüm D). Ancak özgül dolaylı emisyonda kural, 2023/956 Ek IV’e göre belirlenen varsayılan değerlerin kullanılmasıdır (md. 11/3); gerçek değer ancak md. 8’deki koşullar sağlanırsa kullanılabilir.

Tesis elektriği farklı kaynaklardan alıyorsa md. 9 ayrı kural getiriyor. AB’ye ithal edilen elektriğin kendisinde de doğrudan gömülü emisyon için varsayılan değer esastır, gerçek değer istisnadır (md. 11/4).

Bu, kurumsal envanterdeki Kapsam 2 mantığından ayrıdır. Türkiye şebeke faktörünü SKDM beyanına taşımayın; ikisi farklı kural setleri. Kurumsal taraf için Türkiye elektrik faktörleri sayfasına bakın.

Karmaşık mallarda ön maddelerin emisyonu Ek II bölüm E kurallarına göre izlenir (md. 5/3). Ön madde farklı raporlama dönemlerinde ya da farklı tesislerde üretilmişse md. 14 devreye girer.

Kendi süreciniz gerçek veriyle hesaplanırken tedarikçiden veri alamadığınız ön madde için varsayılan değer kullanabilirsiniz (md. 11/2). Beyanın tamamını varsayılana çevirmeniz gerekmez — ama karma yapının izleme planında ve doğrulama dosyasında açıkça görünmesi gerekir.

Pratik sonuç: tedarikçi verisi toplamak, kendi ölçümünüzü iyileştirmekten daha çok kazandırır. Ön maddeye varsayılan uygulanması, çoğu ihracatçıda beyanı en çok şişiren kalemdir.

Varsayılan değerler 2025/2621 ile belirleniyor ve 2023/956 Ek IV’deki yönteme dayanıyor. Değerler ve ilave paylar en geç Aralık 2027’de gözden geçirilecek. Türkiye tablosu CN koduna göre: Türkiye için SKDM varsayılan değerleri.

Ek I ve Ek IV, 2026/1740 ile yerine konan metinle düzeltildi ve düzeltme 1 Ocak 2026’dan geçerli (R6). Düzeltmenin kapsamı:

• İlave paylı hazır 2026, 2027 ve 2028 sütunları tablolardan kaldırıldı; ilave pay yöntemi eklerin giriş paragraflarında yazıyor ve ilave paylı nihai değer SKDM Kayıt Sistemi’nde, toplam emisyon değerinden hesaplanıyor. Doğrudan ve dolaylı sütunlar yalnız bilgi amaçlı (gerekçe 10).
• Değerlerin birimi yazıldı (gerekçe 4).
• Beyaz ve gri klinker (2523 10 00) ile beyaz ve gri hidrolik çimento (2523 90 00) TARIC koduyla ayrıldı (gerekçe 5). 2507 00 80 yerine 2507 00 80 80 TARIC kodu geldi, çünkü 2025/2083 ile bu koddan kapsamda yalnız kalsine kaolinli kil kaldı (gerekçe 6).
• Eksik ya da hatalı üretim rotası göstergeleri düzeltildi; 2025/2620’nin rota tanımlamadığı 8 haneli kodda SKDM kıyas ölçütünün rotadan bağımsız olduğu açıklandı (gerekçe 2-3). Bazı ülke tablolarındaki aktarım hataları, eksik değerler, CN kodları ve ülke adları ile Ek IV’te 7616 99 10 ve 7616 99 90 için ön madde varsayılan değerleri düzeltildi (gerekçe 7-9, 11-13).

Eski tablodaki ilave paylı sütunlara dayanmayın; ayrıntı 2026/1740 düzeltmesi bölümünde.

Değer nasıl belirleniyor

• Esas alınan kaynak, mevcut en güncel ve güvenilir bilgi: Ortak Araştırma Merkezi verisi ya da geçiş döneminde toplanan veri.
• İkisi de yeterince güvenilir değilse, o mal türü için güvenilir verisi olan en yüksek emisyon yoğunluklu on ihracatçı ülkenin ortalaması alınır.
• Elektrik dışındaki mallarda değere bir ilave pay eklenir; gerekçe, ortalamanın üzerinde salım yapan tesislerin sapmasını karşılamak. Yaklaşım ihtiyatlıdır: gömülü emisyonun olduğundan düşük çıkmaması hedeflenir.
• Gübre sektöründe ilave pay daha düşük uygulanır.
• Dolaylı gömülü emisyonda varsayılan, menşe ülkenin elektrik şebekesi emisyon faktörünün ortalamasından hesaplanır.
• Elektrik ithalatında faktör, güvenilir verinin bulunduğu son beş yılın basit ortalaması üzerinden hesaplanır; amaç anormal yılların yarattığı oynaklığı önlemek.

Ön maddenin üretim ülkesi belirlenemiyorsa, o ön madde için o malın en yüksek emisyon yoğunluğuna sahip üçüncü ülke değeri uygulanır. Kural, yüksek varsayılandan kaçmak için “menşe bilinmiyor” denmesini engellemek üzere konmuş.

Varsayılan değer kullanılan başlıca durumlar:

• Gerçek veriyle beyan edilmeyen mallar (md. 11/1)
• Gerçek veriyle hesaplanan karmaşık malın, verisi alınamayan ön maddeleri (md. 11/2)
• Özgül dolaylı emisyon — gerçek değer istisnası dışında (md. 11/3)
• İthal elektriğin gömülü doğrudan emisyonu — gerçek değer istisnası dışında (md. 11/4)

Ayrıca 2025/2620, teslim edilecek sertifika sayısındaki ücretsiz tahsisat düzeltmesini düzenliyor ve basit mallar için SKDM kıyas ölçütlerini AB ETS ürün kıyas ölçütleri üzerinden kuruyor. Ödeyeceğiniz tutar yalnız gömülü emisyona değil, bu düzeltmeye de bağlı.

1. Kapsamı doğrulayın. GTİP kodunuz Ek I’de mi? Ücretsiz sorgulama aracıyla başlayın.
2. Toplulaştırılmış mal kategorisini bulun ve sistem sınırını Ek I’den okuyun.
3. Üretim sürecini ve fonksiyonel birimi tanımlayın. Gübreyseniz azot bazını atlamayın.
4. Kaynak akışlarını ve emisyon kaynaklarını listeleyin; her biri için yöntem seçin.
5. Ön madde tedarikçilerini belirleyin ve veri talebini hemen başlatın — en uzun süren adım budur. Gömülü emisyon verisini tesisten beyana taşıyan Excel dosyası: SKDM iletişim şablonu.
6. İzleme planını yazın (İngilizce) ve akış şemasıyla çifte sayım olmadığını gösterin.
7. Akredite doğrulayıcıyla erkenden sözleşin. SKDM’de izleme planını doğrulayıcı değerlendirir ama planı yazamaz, tavsiye de veremez; planı hazırlayan danışman aynı tesisi doğrulayamaz (R8, R10). Ayrıntı: SKDM doğrulaması.