VSME nedir? AB’li müşterinin sürdürülebilirlik veri talebine yasal tavan

Komisyon, 30 Temmuz 2025 tarihli Tavsiye 2025/1710 ile EFRAG’ın hazırladığı gönüllü standardı borsada işlem görmeyen KOBİ’lere önerdi. Standardı üçüncü ülkelerdeki KOBİ’ler ve mikro işletmeler de kullanabilir (madde 2) (R1). Omnibus direktifi Komisyon’a, bu tavsiyenin ilk hâline dayanan bir standardı yetki devrine dayanan tasarrufla kabul etme yetkisi verdi (2013/34/AB md. 29ca) (R2). Standart Tüzük 2026/1560 ile kabul edildi, 21 Eylül 2026’da AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandı; VSME’nin modüler yapısını ve B1–B11, C1–C9 kodlarını koruyor (gerekçe 3) (R3).

Modüller (R1, R3):

• Temel Modül (B1–B11): mikro işletmeler için hedef yaklaşım, diğer işletmeler için asgari gereklilik.
• Kapsamlı Modül (C1–C9): Temel Modül’e ek veri noktaları; Temel Modül ön koşul.
• Tüzük, bazı veri noktalarını 10 ve daha az çalışanlı işletmeler için gönüllü yaptı; B3 enerji ve sera gazı bunlardan biri (Ek I para. 8) (R3).

Açıklamalar ve değer zinciri tavanı

Tablonun son sütunu, açıklamanın AB’li müşterinin isteyebileceği tavanın içinde olup olmadığını gösteriyor. Tavan yalnız Tüzük’ün Ek II’sinde sayılan veri noktalarından oluşur (md. 3(2)); işaretler 10’dan fazla çalışanlı işletmeler içindir (R3).

Tavanın dışında kalan bir açıklama yasak değildir: müşteri isteyebilir, tedarikçi isterse verir. Fark, tedarikçinin onu vermeyi reddetme hakkının olmasıdır.

Omnibus direktifi, Muhasebe Direktifi’nin (2013/34/AB) 19a(3) ve 29a(3) maddelerine şu kuralları ekledi (R2):

• Korunan işletme: raporlayan şirketin değer zincirinde olan ve bilanço gününde, önceki mali yıl ortalamasında 1.000 çalışanı aşmayan işletme. Tanımda AB’de kurulu olma şartı yok.
• Korunan işletme, sürdürülebilirlik raporlaması için yapılan bir talepte gönüllü standartta belirtilen bilginin ötesini vermeyi reddedebilir.
• Raporlayan şirket, korunan işletmeden gönüllü standardın ötesindeki bilgiyi sözleşmeyle şart koşamaz.
• Ötesini isterse, hangi bilginin tavanı aştığını ve tedarikçinin bunu vermeyi reddetme hakkını tedarikçiye bildirir.
• Raporlayan şirket, tedarikçinin büyüklüğü için onun öz beyanına dayanabilir; beyanın açıkça yanlış olduğunu bildiği ya da bilmesi beklendiği durum hariç.
• Denetçinin güvence görüşü bu reddetme hakkına tam olarak uymak zorunda (md. 34(2a)).

Tavanın sınırları

Direktifin gerekçesi tavanı üç yönden sınırlıyor (gerekçe 12) (R2): tedarikçinin bilgiyi gönüllü paylaşmasını yasaklamaz; gönüllü standardın içindeki sözleşmesel ya da yasal yükümlülükleri etkilemez; yalnız sürdürülebilirlik raporlaması amacıyla yapılan taleplere uygulanır, özen yükümlülüğü ya da risk yönetimi için yapılan taleplere uygulanmaz.

Ne zaman uygulanıyor?

• Direktif 18 Mart 2026’da yürürlüğe girdi; üye devletler bu hükümleri 19 Mart 2027’ye kadar iç hukuka aktarır (md. 5, 6) (R2).
• Tüzük 2026/1560’ın tavanı tanımlayan 3. maddesi 1 Ocak 2027 ve sonrasında başlayan mali yıllar için uygulanır (md. 4) (R3).
• Tüzük yürürlüğe girdiği andan itibaren Tavsiye 2025/1710’un hukuki etkisi kalmaz (gerekçe 5); bankalar, sigortacılar ve yatırımcılar CSRD dışındaki amaçlar için de taleplerini Ek I’deki bilgiyle sınırlamaya teşvik ediliyor (R3).

2026/470 ile değişik Muhasebe Direktifi’ne göre sürdürülebilirlik raporu hazırlama yükümlülüğü (R2):

Bu eşiklerin altındaki AB’li müşteri CSRD raporu hazırlamıyorsa, size gönderdiği anket tavanla sınırlı bir “CSRD talebi” değildir; ama yasak da değildir. Böyle bir talepte VSME, iki tarafın da tanıdığı ortak bir biçim olarak işe yarar. Ayrıntı: Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Türk ihracatçısı.

Tüzük 2026/1560’ın B3 açıklaması (Ek I para. 33), raporlama dönemindeki tahmini brüt sera gazı emisyonunu ton CO₂ eşdeğeri (tCO₂e) olarak, GHG Protocol Kurumsal Standardı (2004) dikkate alınarak istiyor (R3, R6):

• Kapsam 1: sahip olunan ya da kontrol edilen kaynaklardan (yakıt yanması, süreç emisyonu, soğutucu gaz kaçakları). Bkz. Kapsam 1, 2, 3.
• Konum bazlı Kapsam 2: satın alınan elektrik, ısı, buhar ve soğutmadan. Türkiye’de şebeke elektriği için resmî faktör, dağıtım hattından bağlı tesiste 2023 dönemi için 0,469 tCO₂e/MWh: Türkiye elektrik emisyon faktörü.
• Toplam enerji tüketimi MWh olarak (B3, Ek II’de tavanın içinde).

Kapsam 3 Kapsamlı Modül bölümünde ve isteğe bağlı: işletme Kapsam 3 bilgisi verirse bunu B3 ile birlikte sunar. Ek II’de değil, yani tavanın dışında (R3). Piyasa bazlı Kapsam 2 de standartta zorunlu değil. İki yöntemin farkı: konum ve piyasa bazlı Kapsam 2.

Doğrulama gerekiyor mu?

VSME bir öz beyan standardı; Tavsiye de Tüzük de bir güvence (doğrulama) yükümlülüğü getirmiyor (Tavsiye gerekçe 16; Tüzük gerekçe 5) (R1, R3). Müşteri doğrulanmış veri isterse bu, tavanın ötesinde bir taleptir. Envanteri ISO 14064-1’e göre kurup doğrulatmak isterseniz: ISO 14064-1.

İndir: vsme-b3-sablon.xlsx (Excel, hesap formülleri hazır) · vsme-b3-sablon.csv · vsme-b3-sablon.json. KarbonVerisi çalışma şablonu, müşterinizin anket biçiminin yerine geçmez.

• Enerji (E1–E5): toplam enerji tüketimi MWh olarak zorunlu; elektrik ve yakıtın yenilenebilir dökümü, bilgi elde edilebiliyorsa (Tüzük 2026/1560 Ek I para. 32) (R3).
• Kapsam 1 (K1): her yakıt için tüketimi net ısıl değerle MWh olarak girin; faktör IPCC 2006 sabit yanma varsayılanından (AR6 KİP seti) MWh başına çevrildi. Araç, soğutucu gaz ve süreç satırlarında faktör tesise göre seçilir.
• Kapsam 2 (K2): şebekeden çekilen elektriğin tamamı, bağlantı türünüze göre dağıtım ya da iletim faktörüyle; faktörler ETKB-EVÇED’in en güncel döneminden.
• Her satırda dayanak paragraf, hesap kuralı ve ilgili faktör sayfası yazılı. Hesabı elle yapmak istemezseniz Kapsam 1 ve 2’yi ücretsiz hesaplayıcı da hesaplar.

Şablon faktör sayfalarıyla aynı kayıttan derleniyor: Bakanlık yeni dönemi yayımlayıp faktör sayfası güncellendiğinde şablon da güncellenir. Lisans: yapı CC BY 4.0; faktörler yayımcılarının koşullarında.

KGK’nın sürdürülebilirlik sayfasında 11 Ekim 2026 itibarıyla yalnız TSRS 1, TSRS 2 ve ilgili Kurul kararları listeleniyor; VSME’nin Türkçe karşılığı ya da KOBİ’lere özgü bir standart yok (R5). Ticaret Bakanlığı’nın CSRD sayfası, değer zinciri tavanını Türkçe özetliyor ve KGK’nın, kapsam dışındaki işletmelerin TSRS’ye gönüllü uygun raporlama yapabildiği ifadesine yer veriyor (R4).

Bu, Türk tedarikçi için iki ayrı soru demek: Türkiye’de TSRS kapsamında mısınız (eşikler: TSRS) ve AB’li müşteriniz sizden ne istiyor. İkincisinde ortak dil VSME. TSRS 2’ye göre hazırlanmış bir sera gazı envanteri, B3’ün Kapsam 1 ve 2 verisini zaten içerir.

1. Büyüklüğünüzü yazılı beyan edin. Önceki mali yıl ortalama çalışan sayınız 1.000’i aşmıyorsa korunan işletmesiniz; müşteri öz beyanınıza dayanabilir (R2).
2. Talebin amacını sorun. CSRD raporu için mi, SKDM beyanı için mi, özen yükümlülüğü için mi? Tavan yalnız ilkinde geçerli.
3. Soruları Ek II ile eşleyin. Tavanın içindekiler, ötesindekiler. Müşteri ötesini istiyorsa bunu size bildirmek zorunda (R2).
4. Temel Modül’ü hazırlayın. En zor kalem B3: Kapsam 1 ve konum bazlı Kapsam 2, enerji tüketimi MWh. B3 şablonu ile başlayın; yöntem: karbon ayak izi nasıl hesaplanır.
5. Tavanın ötesinde ne vereceğinize ticari olarak karar verin. Reddetme hakkı bir pazarlık zemini; Kapsam 3 ya da ürün ayak izi vermek bazı müşterilerde tedarikçi seçiminde avantaj.

AB’ye SKDM kapsamındaki bir mal satıyorsanız gömülü emisyon talebi ayrı ve tavanla sınırlı değil: SKDM veri hazırlama.