Karbon vergisi nedir? Türkiye’de karbon vergisi var mı?

BM Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), karbon fiyatını kaçınılan ya da salınan CO₂ ya da CO₂ eşdeğeri emisyonun fiyatı olarak tanımlar ve bunun bir karbon vergisinin oranı ya da emisyon izinlerinin fiyatı olabileceğini söyler (R4). Yani karbon vergisi ve ETS aynı amaca, emisyona fiyat koymaya, iki farklı yoldan gider. IPCC sözlüğünde “karbon vergisi” için ayrı bir madde yok; terim bu tanımın içinde geçiyor.

Türk mevzuatında karbon fiyatlandırma araçları

7552 sayılı İklim Kanunu iki tanımla aynı ayrımı yapıyor (R1):

• Karbon fiyatlandırma araçları: sera gazı emisyonlarının azaltımı amacıyla uygulanabilecek ETS ve/veya karbon esaslı vergiler ve benzeri araçlar (md. 2(1)(o)).
• Emisyon Ticaret Sistemi: emisyonlara net sıfır hedefine uygun bir üst sınır belirlenmesi ilkesine dayanan ve tahsisatların alınıp satılmasıyla emisyon azaltımını teşvik eden ulusal ve/veya uluslararası piyasa temelli mekanizma (md. 2(1)(g)).

Kanun karbon esaslı vergileri bir araç türü olarak sayıyor, ama böyle bir vergi koymuyor. “Karbon Fiyatlandırma” başlıklı bölümü (md. 9–11) ETS’yi, Karbon Piyasası Kurulu’nun görevlerini ve gönüllü karbon piyasalarıyla denkleştirmeyi düzenliyor; vergi hükmü içermiyor. ETS’yi İklim Değişikliği Başkanlığı kurar, ulusal tahsisat planını hazırlar ve tahsisatları dağıtır (md. 9(1)) (R1).

7552 sayılı İklim Kanunu’nun metninde “karbon vergisi” ifadesi geçmiyor; “vergi” kelimesi karbonla ilgili olarak yalnız md. 2(1)(o)’daki tanımda yer alıyor (R1). Türkiye ETS Yönetmeliği’nde de vergi hükmü yok (R2). Mevzuat Bilgi Sistemi’nde 10 Ekim 2026’da yaptığımız tam metin ve başlık aramalarında “karbon vergisi” ifadesini taşıyan bir kanun ya da düzenleme çıkmadı.

Türkiye ETS kimi kapsıyor?

ETS, Yönetmeliğin EK-1’indeki faaliyetleri yürüten tesislerden kategori B ve kategori C tesisleri kapsar (md. 5(1)). Kategoriler, kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyona göre belirlenir (md. 4(1)(y)–(aa)) (R2):

Karbon Piyasası Kurulu’nun ilk kararlarına göre pilot dönem 2026 ve 2027 yılı emisyonlarını kapsar ve elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerinin kategori B ve C tesislerine uygulanır. 2026 sistem yılında işletmeler yalnız raporlama yükümlülüğüne tabidir; 2027 sistem yılı itibarıyla fiyat mekanizması başlatılır. Pilot dönemde ücretsiz tahsisat oranı her sektör için kıyas yöntemine göre %100’dür (R3).

ETS’de yükümlülük nasıl işliyor?

• ETS kapsamındaki faaliyetleri yürüten işletme Başkanlıktan sera gazı emisyon izni almak zorundadır (7552 md. 9(3)). Kanun’un yürürlüğünden itibaren üç yıl içinde izin alınır; bu süre içinde işletmelerin bir kereye mahsus izinleri olduğu kabul edilir (geçici md. 1(2)) (R1). Ayrıntı: sera gazı emisyon izni.
• İşletme, doğrulanmış yıllık emisyonuna karşılık gelecek kadar tahsisat teslim eder (md. 9(5)); ücretsiz tahsisat tarihsel emisyon ya da kıyas değerleri nispetinde verilebilir (md. 9(6)) (R1).
• Teslim, yükümlülük yılının Kasım ayının son iş gününe kadar İşlem Kayıt Sistemi üzerinden yapılır (Yönetmelik md. 16(1)) (R2).
• Birincil piyasadaki tahsisat satış gelirleri genel bütçeye özel gelir olarak kaydedilir (md. 12(1)) (R1). Bu, bir vergi değil, tahsisat satışının geliridir.
• Yükümlülüklere uymamanın idari yaptırımları Kanun’un 14. maddesinde; pilot dönemde bu cezalar %80 indirimle uygulanır (geçici md. 1(1)) (R1).

Kapsam, takvim ve izleme yükümlülüklerinin tamamı için: İklim Kanunu ve Türkiye ETS.

Tüzük (AB) 2023/956, Ek I’de sayılan malların AB gümrük bölgesine ithalatında bu mallara gömülü sera gazı emisyonlarını ele almak ve karbon kaçağı riskini önlemek için kuruldu (md. 1(1)) (R5). Yükümlülük ithalatçıdadır: mallar AB gümrük bölgesine yalnız yetkili SKDM beyan sahibi tarafından ithal edilebilir (md. 4) (R5).

• Takvim. Kesin dönem 1 Ocak 2026’da başladı; geçiş dönemi 1 Ekim 2023 – 31 Aralık 2025 arasıydı (md. 32). Sertifika satışı 1 Şubat 2027’de başlar (md. 20(1)); 2026 yılı için ilk yıllık beyan ve sertifika teslimi 30 Eylül 2027’ye kadar yapılır (md. 6(1), 22(1)) (R5, R6).
• Fiyat. Sertifika fiyatı, AB ETS tahsisatlarının açık artırma platformundaki kapanış fiyatlarının haftalık ortalamasıdır; 2026 yılı emisyonları için ithalatın yapıldığı çeyreğin ortalaması kullanılır (md. 21(1), 21(1a)) (R5). Yayımlanan fiyatlar: SKDM sertifika fiyatı.
• Muafiyet. Bir takvim yılında ithal ettiği malların net kütlesi toplamda 50 tonu aşmayan ithalatçı yükümlülüklerden muaftır (md. 2a, Ek VII) (R5, R6).

Türkiye’deki üreticiden ne isteniyor?

Üreticiye bir ödeme yükümlülüğü yok; istenen, malın gömülü emisyon verisidir. Üçüncü ülkedeki tesisin operatörü isterse Komisyon’a başvurup SKDM kaydına girebilir (md. 10(1)); kayıtlı operatör gömülü emisyonlarını Ek IV’e göre belirler ve akredite doğrulayıcıya doğrulatır (md. 10(5)) (R5). Verinin nasıl hazırlandığı: SKDM gömülü emisyon hesabı; beyanın kimde olduğu: yetkili beyan sahibi.

Türkiye kendi SKDM’sini kurabilir mi?

7552 sayılı Kanun buna imkân tanıyor: Türkiye gümrük bölgesine ithal edilen malların gömülü sera gazı emisyonlarını ele almak için SKDM kurulabilir; raporlama, kapsam ve usul esaslarını Ticaret Bakanlığı belirler (md. 8(1)(ç), tanım md. 2(1)(bb)) (R1). Bu bir yetki hükmü; 10 Ekim 2026 itibarıyla bu esasları belirleyen bir düzenleme görmedik.

SKDM Tüzüğü “karbon fiyatı”nı, üçüncü bir ülkede bir emisyon azaltım planı kapsamında vergi, harç ya da ücret biçiminde ya da bir sera gazı emisyon ticaret sistemindeki tahsisatlar biçiminde ödenen parasal tutar diye tanımlar (md. 3(29)) (R5). Yani hem bir karbon vergisi hem bir ETS’de ödenen tutar bu tanıma girebilir.

Gömülü emisyonlar gerçek emisyona göre belirlendiyse, yetkili beyan sahibi menşe ülkede ödenen karbon fiyatını hesaba katarak teslim edeceği sertifika sayısında indirim talep edebilir (md. 9(1)). Şartlar (R5):

• Karbon fiyatı üçüncü ülkede fiilen ödenmiş olmalıdır.
• O ülkede bu fiyatı azaltacak bir iade ya da başka bir telafi varsa hesaba katılır.
• Beyan sahibi belgeleri saklar; belgelerdeki bilgi hem kendisinden hem üçüncü ülke makamlarından bağımsız bir kişi tarafından onaylanır ve fiili ödemenin kanıtı tutulur (md. 9(2)).
• Gömülü emisyon varsayılan değerlerle belirlendiyse indirim yalnız Komisyon’un yıllık varsayılan karbon fiyatlarına atıfla istenebilir; Komisyon bu fiyatları 2027’den itibaren belirleyebilir (md. 9(1), 9(4)).

Türkiye ETS’nin pilot döneminde ödenecek bir tutarın SKDM’de ne kadar düşülebileceğini bu sayfada hesaplamıyoruz: Kurul kararı 2027’de başlayacak fiyat mekanizmasının ayrıntısını vermiyor (R3) ve Komisyon’un md. 9’un uygulanmasına ilişkin uygulama tasarrufunu 10 Ekim 2026 itibarıyla EUR-Lex’te bulamadık.

İki rejimin tarihleri tek tabloda: mevzuat takvimi.