Kapsam 2 ikili raporlama
İkisi de. Sözleşmeye bağlı elektrik satın alabildiğiniz bir piyasada faaliyet gösteriyorsanız GHG Protocol Kapsam 2 sonucunu iki ayrı sayı olarak raporlamanızı şart koşar: biri konum bazlı yöntemle, biri piyasa bazlı yöntemle. Buna ikili raporlama deniyor. Birini seçip diğerini atlamak uyumlu bir beyan değildir.
Her tesis için sözleşme verisi bulunmaması uyumsuzluk sayılmaz. Sözleşmeye bağlı bilgi yoksa piyasa bazlı satırda faktör hiyerarşisinin bir alt basamağı kullanılır — en altta konum bazlı faktörün kendisi vardır. Eksik veri kabul edilir; eksik beyan edilmez.
Konum bazlı ve piyasa bazlı yöntem nedir?
Konum bazlı yöntem
Tükettiğiniz elektriğin fiziksel olarak çekildiği şebekenin ortalama karbon yoğunluğu. Ne satın aldığınıza bakmaz; nerede tükettiğinize bakar.
- Şebeke ortalaması faktörü
- Sözleşmeden bağımsız
- Türkiye’de resmî faktör var (R2)
Piyasa bazlı yöntem
Bilerek seçtiğiniz elektriğin emisyonu. Faktör, sözleşmeye bağlı araçlardan türetilir: belge, ikili anlaşma ya da tedarikçinin kendi oranı.
- YEK-G belgesi
- Tedarikçiye özel oran
- Artık karışım (kalanı için)
İkisi neden birlikte
Konum bazlı, şebekeyi fiilen ne kadar zorladığınızı gösterir. Piyasa bazlı, tedarik tercihinizi gösterir. Tek başına her biri eksiktir.
- Fiziksel gerçeklik
- Ticari tercih
- İkisi ayrı satır
İki yöntem arasındaki fark ne?
Aynı kilovatsaat, iki farklı soruya yanıt veriyor.
-
Faaliyet verisi
Şebekeden çekilen elektrik Aynı MWh iki hesaba da girer -
Yöntem ve faktör
Konum bazlı Şebeke ortalaması; Türkiye’de EVÇED tüketim noktası faktörüPiyasa bazlı Sözleşmeye bağlı araç: YEK-G belgesi, tedarikçi oranı ya da hiyerarşinin alt basamağı -
Raporlanan sonuç
Kapsam 2 · konum bazlı Kendi satırında, yöntemiyle etiketliKapsam 2 · piyasa bazlı Kendi satırında, yöntemiyle etiketli
| Konum bazlı | Piyasa bazlı | |
|---|---|---|
| Soruyu yanıtlar | Bu elektrik nerede üretildi? | Bu elektriği kim, hangi anlaşmayla sağladı? |
| Faktör kaynağı | Şebeke ortalaması | Sözleşmeye bağlı araç |
| Sertifika etkisi | Yok | Var — kriterleri karşılıyorsa |
| Türkiye’de değer | 0,469 (dağıtım) / 0,436 (iletim) tCO₂e/MWh | Tedarikçi beyanı ya da YEK-G |
| Sözleşme yoksa | Değişmez | Faktör hiyerarşisinde aşağı inilir |
Konum bazlı satır için hangi resmî faktörü kullanacağınız bağlantı türünüze göre değişir; Türkiye elektrik faktörleri sayfasına bakın.
Sekiz kalite kriteri
Piyasa bazlı yöntemde kullanılan her sözleşmeye bağlı aracın karşılaması gereken şartlar. Aşağıdaki çeviri bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı olan kılavuzun İngilizce metnidir.
| Kriter | Belge (ör. YEK-G) | Tedarikçiye özel faktör | Doğrudan alım · yerinde üretim |
|---|---|---|---|
| 1–5 Emisyon oranı niteliği, tek araç, izleme ve itfa, tüketim dönemine yakınlık, aynı piyasa | Uygulanır | Uygulanır | Uygulanır |
| 6 Teslim edilen elektrik üzerinden hesap; niteliği satılmış yenilenebilir üretim artık karışımla gösterilir | Uygulanmaz | Uygulanır | Uygulanmaz |
| 7 İddia taşıyan araçlar yalnız raporlayan kuruluşa devredilir | Uygulanmaz | Uygulanmaz | Uygulanır |
| 8 Düzeltilmiş artık karışım sunulur ya da yokluğu beyan edilir | Uygulanır | Uygulanır | Uygulanır |
- Kriter bu araç türünde aranır
- Bu araç türüne özgü değil
Kılavuzun Tablo 7.1’ine göre, piyasa bazlı yöntemde kullanılan tüm sözleşmeye bağlı araçlar şunları sağlamalıdır:
- Üretilen elektrik birimine ait doğrudan sera gazı emisyon oranı niteliğini taşımalı.
- O üretim miktarına ait emisyon oranı iddiasını taşıyan tek araç olmalı.
- Raporlayan kuruluş adına izlenmeli ve iptal/itfa edilmeli.
- Uygulandığı tüketim dönemine olabildiğince yakın ihraç ve itfa edilmeli.
- Kuruluşun elektrik tüketen faaliyetlerinin bulunduğu aynı piyasadan temin edilmeli.
Ayrıca tedarikçiye özel faktörler için:
- Teslim edilen elektrik üzerinden hesaplanmalı ve müşteriler adına alınıp itfa edilen belgeleri içermeli. Nitelikleri satılmış yenilenebilir üretim, tedarikçi faktöründe artık karışım niteliğiyle gösterilmeli.
Üreticiden doğrudan alım ya da yerinde üretim için:
- Emisyon iddiası taşıyan araçların tamamı yalnız raporlayan kuruluşa devredilmeli; aynı elektrik için başka bir son kullanıcıya iddia taşıyan araç ihraç edilmemeli.
Ve son olarak, herhangi bir aracın kullanılabilmesi için:
- Talep edilmemiş ya da kamuya açık elektriğin yoğunluğunu gösteren düzeltilmiş bir artık karışım tüketici hesaplarına sunulmalı; yoksa bu durum beyan edilmeli.
Türkiye’de durum ne?
İki yöntemin girdileri Türkiye’de eşit olgunlukta değil.
- En kesin 1. basamak: Enerji niteliği belgesi Ayrı ya da elektrikle birlikte satılan belge; Türkiye’de YEK-G
- 2. basamak: Elektrik sözleşmesi Belgenin olmadığı ya da gerekmediği yerde belirli kaynaktan alım sözleşmesi (ör. PPA)
- 3. basamak: Tedarikçinin emisyon oranı Teslim ettiği elektriğin tamamı için beyan ettiği oran
- 4. basamak: Artık karışım Gönüllü alımlar düşüldükten sonra kalan üretimin yoğunluğu; Türkiye için yayımlanmış kaynak bulunamadı
- En az kesin 5. basamak: Şebeke ortalaması faktörü Konum bazlı veri; Türkiye’de EVÇED tüketim noktası faktörü
Konum bazlı taraf hazır. Enerji Bakanlığı EVÇED yıllık olarak resmî faktör yayımlıyor ve tüketim noktası ayrımını da veriyor. Kullanılacak sayı belli.
Piyasa bazlı taraf kısmen hazır. YEK-G sistemi sözleşmeye bağlı aracı sağlıyor. Ancak sekizinci kriterin istediği düzeltilmiş artık karışım için Türkiye’de yayımlanmış bir kaynak bulunamadı. Bu bir kusur değil, beyan edilmesi gereken bir durumdur: kriterin kendisi, artık karışım yoksa bunun raporda açıklanmasını istiyor.
Pratikte bu şu demek: YEK-G belgeniz varsa piyasa bazlı satırı belgeyle hesaplayın, belge kapsamayan tüketim için artık karışım yerine ne kullandığınızı ve neden kullandığınızı yazın. Doğrulayıcı bunu sorar.
İki sonucu tek tabloda toplamak
En sık görülen ve en kolay yakalanan hata.
Konum bazlı ve piyasa bazlı sonuçlar toplanmaz, ortalaması alınmaz, “daha iyi olan” seçilmez. Aynı elektriğin iki farklı muhasebesidir; ikisini birleştirmek aynı tüketimi iki kez saymak ya da birini gizlemek olur.
Envanter tablonuzda Kapsam 2 iki satır olarak durur ve her satır yöntemiyle etiketlenir. Toplam emisyon rakamı verirken hangi yöntemin toplandığı açıkça yazılır.
Sık yapılan hatalar
- 1
Sertifikayı konum bazlı sonuca uygulamak
YEK-G ya da benzeri bir belge konum bazlı sayıyı değiştirmez. Şebekeden çektiğiniz elektriğin fiziksel yoğunluğu, sizin ne satın aldığınızdan bağımsızdır. Belge yalnız piyasa bazlı satırda görünür.
- 2
Piyasa bazlı satırı boş bırakmak
Sözleşme veriniz eksikse satır boş kalmaz; faktör hiyerarşisinde bir alt basamağa inilir ve en altta konum bazlı faktör vardır. Boş satır, uyumlu bir beyan değildir.
- 3
Belgenin dönemini kontrol etmemek
Dördüncü kriter, belgenin tüketim dönemine olabildiğince yakın ihraç ve itfa edilmesini istiyor. Yılları uyuşmayan bir belgeyle yapılan piyasa bazlı hesap doğrulamada düşer.
- 4
Artık karışımın yokluğunu yazmamak
Sekizinci kriter, artık karışım yoksa bunun beyan edilmesini istiyor. Türkiye için yayımlanmış bir artık karışım kaynağı bulunamadığından bu açıklama neredeyse her raporda gerekiyor; yazmamak eksik beyandır.
- 5
Karbon dengeleme kredisini buraya karıştırmak
Offset, Kapsam 2 hesabının içine girmez. Emisyonu azaltmaz, ayrı bir kalem olarak raporlanır. Sertifika ile kredi farklı şeylerdir.
Değişiklik günlüğü
4 kayıtNe zaman, hangi bölüm, neden değişti. Bu sayfayı bir uyum dosyasına dayanak gösterecekseniz hangi sürümü okuduğunuzu bilmeniz gerekir.
Bölüm başlıkları soru biçimine çevrildi; içerik değişmedi.
Önceki 3 kaydı göster
R3 EPİAŞ’ın ana sayfasına gidiyordu. Artık YEK-G sisteminin dayanağı olan Elektrik Piyasasında Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi Yönetmeliği’nin mevzuat.gov.tr’deki metnine gidiyor; künyesi ve dayanılan madde (md. 1) yazıldı. Yönetmelik Türkiye için artık karışım yayımlanmadığını söylemediğinden bu not R3’e atfedilmiyor; “yayımlanmış kaynak bulunamadı” diye yazıldı.
Üç şema eklendi: aynı tüketimin iki ayrı defterde hesaplandığını gösteren akış, sekiz kalite kriterinin hangi araç türüne uygulandığını gösteren tablo ve piyasa bazlı satırın faktör hiyerarşisi. Hiyerarşinin beş basamağı kılavuzun Tablo 6.3’ünden okundu; kaynak künyesine eklendi. Sayısal değer eklenmedi.
Sekiz kalite kriteri, GHG Protocol Kapsam 2 kılavuzunun PDF’i indirilip Tablo 7.1’den aktarıldı.
Sık sorulanlar
Sadece konum bazlı raporlasam olmaz mı?
Sözleşmeye bağlı araç bulunabilen bir piyasada faaliyet gösteriyorsanız hayır — kılavuz iki yöntemle de raporlamayı şart koşuyor. Türkiye’de YEK-G sistemi bulunduğu için bu koşul sağlanmış sayılır.
YEK-G belgem var, piyasa bazlı sonucum sıfır mı olur?
Belgenin kapsadığı tüketim için ilgili üretimin emisyon oranı geçerlidir; yenilenebilir üretimde bu sıfıra çok yakındır. Belge kapsamayan tüketim sıfırlanmaz. Ayrıca sekiz kriterin tamamının sağlandığını gösterebilmeniz gerekir.
Hangi sonucu hedefime karşı raporlarım?
Hedefinizin tanımına bağlı. Bilim temelli hedef çerçeveleri genellikle piyasa bazlı sonucu izler; bazı düzenleyici raporlamalar konum bazlıyı ister. Hedef metninizin hangisini saydığını kontrol edin ve yıllar boyunca aynı yöntemde kalın.
TSRS bunlardan hangisini istiyor?
TSRS 2 iklimle ilgili açıklamalarda Kapsam 2’yi ve kullanılan yöntemi beyan etmenizi bekler. TSRS sayfasına bakın; ikili raporlama yapıyorsanız her iki sonucu da yöntemiyle etiketleyerek verin.
Satın alınan buhar ve ısı da bu kapsamda mı?
Evet. Kapsam 2 yalnız elektrik değil; satın alınan buhar, ısı ve soğutmayı da kapsar. Bu kalemlerde sözleşmeye bağlı araç genellikle bulunmaz, o zaman piyasa bazlı satır tedarikçi verisine ya da hiyerarşinin alt basamaklarına dayanır.
Kaynaklar
Bu sayfadaki kapsam, yükümlülük ve takvim ifadeleri aşağıdaki birincil kaynaklara dayanır. Mevzuat değiştiğinde sayfa güncellenir ve değişiklik günlüğüne kaydı düşülür.
- R1 GHG Protocol Scope 2 Guidance — an amendment to the GHG Protocol Corporate Standarderişim 26.09.2026WRI / WBCSD · 2015 · Tablo 6.3 (piyasa bazlı veri hiyerarşisi), Tablo 7.1 (sekiz kalite kriteri), §1.5.1 ikili raporlama
- R2 Türkiye Elektrik Üretimi ve Elektrik Tüketim Noktası Emisyon Faktörleri Bilgi Formuerişim 07.09.2026T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı · EVÇED · ETKB-EVÇED-FRM-042 Rev.01 · hesaplama dönemi 2023
- R3 Elektrik Piyasasında Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi Yönetmeliğierişim 26.09.2026EPDK · mevzuat.gov.tr · RG 14.11.2020, sayı 31304 · yürürlük 1.6.2021 (md. 30) · md. 1 amaç: YEK-G sistemi
- R4 ISO 14064-1:2018erişim 07.09.2026ISO · kuruluş düzeyi sera gazı envanteri
Bu sayfa hakkında
İç teknik gözden geçirme: KarbonVerisi ekibi. Bağımsız dış gözden geçirme yapıldığında gözden geçirenin adı burada yayımlanır.
- İlk yayın
- 07.09.2026
- Son gözden geçirme
- 27.09.2026
- Son güncelleme
- 05.10.2026
- Sonraki gözden geçirme
- 07.09.2027
- Metodoloji sürümü
- GHG Protocol Scope 2 Guidance (2015)
KarbonVerisi ekibi. Kapsam 2 ikili raporlama: konum bazlı ve piyasa bazlı. KarbonVerisi. Son güncelleme 05.10.2026. https://karbonverisi.com/emisyon-faktorleri/kapsam-2-ikili-raporlama/ (erişim: [okuduğunuz tarih]).
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Yükümlülüğünüzün kesin kapsamı tesisinize ve güncel ikincil mevzuata göre belirlenir. Hata bildirimi: iletişim sayfası. Düzeltme ilkesi: Yayın ilkeleri.