Hareketli yanma emisyon faktörleri

CH₄ ve N₂O değerleri araç teknolojisine bağlıdır. Benzin için üç satır var: filonuzdaki araçların emisyon kontrol teknolojisine uyan satırı seçin ve seçimi künyeye yazın.

Doğal gaz satırının CO₂ değeri sıkıştırılmış (CNG) ve sıvılaştırılmış (LNG) doğal gaz için aynıdır (R1). CH₄ ve N₂O değerleri Hollanda’da Avrupa araçlarıyla yapılmış bir çalışmaya dayanır; IPCC N₂O için belirsizliğin yüksek olduğunu not eder (R1). LPG’nin CH₄ değeri için belirsizlik aralığı verilmemiştir (R1).

IPCC’nin Kademe 1 karayolu hesabında satılan yakıt TJ cinsinden girilir ve kg/TJ faktörle çarpılır (Denklem 3.2.1) (R1). CO₂ eşdeğerine geçiş:

CO₂e = CO₂ + CH₄ × KİP(CH₄) + N₂O × KİP(N₂O)

CO₂ değerleri Tablo 3.2.1’den alındı. Tablo bunları Enerji cildinin Giriş bölümündeki Tablo 1.4’ten aktarır ve yakıttaki karbonun %100 oksitlendiğini varsayar (R1); sabit yanma tablosu da aynı CO₂ değerlerini kullanır (R3). CH₄ ve N₂O değerleri Tablo 3.2.2’den alındı (R1).

Tablo 3.2.2’nin motorin değeri bir Avrupa ağır hizmet dizel kamyonu için verilen değerden türetilmiştir; tablo dönüşümlerde dizel araçlar için 5 km/l, benzinli araçlar için 10 km/l yakıt tüketimi varsayar (R1). IPCC, araç teknolojisini belirtmeyen yakıt bazlı CH₄ ve N₂O varsayılanlarının çok belirsiz olduğunu yazar (R1).

KİP setleri

• AR5: fosil metan 30, N₂O 265 (R4)
• AR6: fosil metan 29,8, N₂O 273 (R5)

Fosil metan değeri (AR5 30, AR6 29,8) sabit yanma faktörleriyle tutarlılık için kullanılıyor. IPCC AR5 Tablo 8.A.1’in dipnotu, bu değerin metanın CO₂’e oksitlenmesini de içerdiğini ve CO₂ faktörü yakıttaki toplam karbona dayanıyorsa çift sayıma yol açabileceğini belirtir (R4). IPCC 2006’nın karayolu CO₂ faktörü de CH₄ olarak salınan karbonu kapsar (R1). Çift sayımı önlemek isteyen kullanıcı genel metan değerini (AR5 28, AR6 27,0) kullanabilir (R4, R5). CO₂e toplamındaki fark en çok doğal gaz (CNG, LNG) satırında ve AR6 ile ortaya çıkar: yaklaşık %0,43. Motorinde AR5 ile yaklaşık %0,01. Seçtiğiniz değeri künyeye yazın.

Sabit yanmada, imalat sanayii ve inşaat tablosunda motorin için CH₄ 3 ve N₂O 0,6 kg/TJ verilir (R3). Karayolunda ikisi de 3,9 kg/TJ’dir (R1). CO₂e olarak AR5 ile sabit yanma 74.349,0, karayolu 75.250,5 kgCO₂e/TJ eder.

Yani araç filosunu sabit yanma faktörüyle hesaplamak, motorinde sonucu yaklaşık %1,2 düşük gösterir. Fark küçük ama bir yöntem hatasıdır: araç için sabit yanma tablosu kullanılmış olur.

IPCC Tablo 3.3.1, yol dışı araçlar ve makineler için tarım, ormancılık, sanayi ve hane satırlarını ayrı verir; motorinde dört satırın değerleri aynıdır (R1). Tesis içinde çalışan dizel forklift ve iş makinelerini bu tablonun sanayi satırıyla hesaplayabilirsiniz.

Tablodaki veriler Avrupa’daki yol dışı araç ve makinelere dayanır. IPCC, yol dışı araçlarda genellikle emisyon kontrol katalizörü bulunmadığını not eder (R1). Tabloda benzinli iki ve dört zamanlı motorlar için ayrı satırlar vardır; LPG satırı yoktur (R1).

Motorinli iş makinesini karayolu faktörüyle hesaplarsanız sonuç AR5 ile yaklaşık %8,0 düşük çıkar.

Enerji (TJ) = kütle (Gg) × NCV (TJ/Gg) · kütle = hacim × yoğunluk

1 Gg 1.000 tondur; yani TJ/Gg ile TJ/kt aynı birimdir.

Net kalorifik değer

IPCC’nin motorin için varsayılan net kalorifik değeri (NCV) 43,0 TJ/Gg’dir; %95 güven aralığı 41,4–43,3 (R2). Türkiye ulusal envanteri 2024 yılı için motorinde 43,33 TJ/kt kullanır (R6). IPCC faktörleri net kalorifik değer bazındadır; petrol ürünlerinde net değer brüt (üst ısıl) değerden yaklaşık %5 düşüktür (R2). Tedarikçiniz üst ısıl değer veriyorsa önce net değere çevirin.

Ton bazında hazır değer

Aşağıdaki değerleri bu site hesapladı (kgCO₂e/TJ × NCV ÷ 1.000); bir kaynakta yayımlanmış sayılar değildir. Her satırda CO₂ faktörü ve NCV aynı kaynaktan alındı: ilk satırda IPCC varsayılanları (R1, R2), ikinci satırda ulusal envanterin 2024 değerleri (R6). CH₄ ve N₂O iki satırda da IPCC karayolu varsayılanıdır (R1).

Litre bazında: yoğunluğu tedarikçiden alın

kgCO₂e/L = yoğunluk (kg/L) × 3,236 · motorin, AR5, IPCC NCV. Katsayı = 75.250,5 × 43,0 ÷ 1.000.000.

Bu sayfada motorin için sabit bir litre faktörü yok. Litreden kütleye geçiş yoğunluğa bağlıdır ve güncel, ücretsiz erişilebilen resmî bir varsayılan yoğunluk doğrulayamadık. 2009 tarihli bir akaryakıt teknik düzenleme tebliğinin ekindeki standart, motorin yoğunluğunu 15 °C’ta 820–845 kg/m³ aralığında veriyordu (R7); ancak o tebliğ 4 Şubat 2015’te yürürlükten kaldırıldı (R8) ve bir aralık zaten tek bir değer değildir. Yoğunluğu yakıt tedarikçinizin belgesinden alın ve kaynağını künyeye yazın.

Kurgusal örnek: filo yıl içinde 25 ton motorin tüketti. Enerji = 25 t × 43,0 ÷ 1.000 = 1,075 TJ. Emisyon = 1,075 × 75.250,5 ÷ 1.000 = 80,9 t CO₂e (AR5). Ulusal envanterin CO₂ faktörü (72,3 t/TJ) ve NCV’siyle (43,33 TJ/kt) aynı hesap 79,6 t CO₂e (AR5) verir. Alımlarınız litre olarak kayıtlıysa önce tedarikçi belgesindeki yoğunlukla kütleye çevirin.

Türkiye’nin ulusal sera gazı envanteri karayolunda motorin ve doğal gazın CO₂’ini ülkeye özgü karbon içeriğiyle (Kademe 2) hesaplar. Benzin ve LPG’nin CO₂’i ile bütün yakıtların CH₄ ve N₂O’su IPCC 2006 varsayılanlarıyla hesaplanır (R6). Envanter, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın benzin ve LPG için ülkeye özgü karbon içeriği geliştirmek üzere çalıştığını da not eder (R6).

Motorin için: 20,03 tC/TJ × 0,984 × 44/12 = 72,3 t CO₂/TJ (Tablo 3.5–3.7) (R6). IPCC varsayılanı 74,1 t CO₂/TJ’dir ve %100 oksidasyon varsayar (R1). Ülkeye özgü değer CO₂’i yaklaşık %2,4 düşük verir.

Ulusal envanterin CO₂ değerini IPCC’nin karayolu CH₄ ve N₂O varsayılanlarıyla birleştirirseniz motorin AR5 ile 73.450,5 kgCO₂e/TJ eder. Bu değeri bu site hesapladı; ulusal envanterin yayımladığı bir sayı değildir.

Kurumsal envanterde hangisini kullanacağınız bir yöntem seçimidir ve bu sayfa hangisinin doğru olduğunu söylemez. Seçtiğiniz faktörü, gerekçesini ve KİP setini künyeye yazın; NCV ile CO₂ faktörünü aynı kaynaktan almak hesabı tutarlı tutar.

Şirketin sahip olduğu ya da kontrol ettiği araç ve iş makinelerinin yakıtı, kurumsal envanterde Kapsam 1 hareketli yanma kalemidir (R9). Kapsam ayrımı için Kapsam 1 ve 2 rehberine; çalışanların işe gidiş-gelişi, iş seyahatleri ve dışarıdan satın alınan taşımacılık için Kapsam 3 sayfasına bakın. Taşımacılık firmaları için lojistik sayfası alt yüklenici verisini ayrıca ele alır.

Motorininiz biyodizel ya da benzininiz etanol içeriyorsa, IPCC kuralına göre bu yakıtların biyojenik karbonundan gelen CO₂ ayrı bir bilgi kalemi olarak raporlanır, toplama katılmaz (R1). Karışım oranını tedarikçiden öğrenin; fosil kısmı bu sayfadaki faktörlerle hesaplayın.

Araçlardaki klima ve soğutma ünitelerinin gaz kaçağı ayrı bir kalemdir: soğutucu gaz KİP değerleri.