Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Türk ihracatçısı

Komisyon, Avrupa Yeşil Mutabakatı’nı 11 Aralık 2019’da bir bildirim olarak yayımladı (COM(2019) 640). Bildirim, iklim hedefi dünyada farklılaşmaya devam ederse karbon kaçağı riskini azaltmak için seçili sektörlerde bir sınırda karbon düzenleme mekanizması önerileceğini söylüyordu (R1). Bildirim kendi başına kimseye yükümlülük getirmez; yükümlülükler aşağıdaki tüzük ve direktiflerden doğar. Tüzük üye devletlerde doğrudan uygulanır; direktif ise üye devletlerin iç hukukuna aktarılır, bu yüzden aktarım tarihi ile uygulama tarihi ayrı izlenir.

Tabloda yalnız Türkiye’deki bir tedarikçiye veri talebi ya da ürün şartı olarak yansıyan, kabul edilmiş metinler ve bir teklif var. Teklif, kabul edilmiş metinlerden ayrı işaretli.

• Mallar AB gümrük bölgesine yalnız yetkili SKDM beyan sahibi tarafından ithal edilebilir (md. 4) (R2).
• Kesin dönem 1 Ocak 2026’da başladı (geçiş dönemi md. 32’ye göre 31 Aralık 2025’te bitti). 2026 yılı için ilk yıllık beyan 30 Eylül 2027’ye kadar verilir (md. 6(1)); sertifika satışı 1 Şubat 2027’de başlar (md. 20(1)) (R2).
• Bir takvim yılında toplam net kütlesi 50 tonu aşmayan ithalatçı muaftır (md. 2a, Ek VII) (R2).
• Türkiye’deki tesis operatörü isterse Komisyon’a başvurup SKDM kaydına girebilir (md. 10(1)) (R2).

Mamul ürünlere genişleme: henüz teklif

Komisyon 17 Aralık 2025’te SKDM kapsamını aşağı akış (mamul) ürünlerine genişleten ve kaçınmaya karşı önlemler getiren bir tüzük teklifi yaptı (COM(2025) 989). Teklife göre kapsam genişlemesi 1 Ocak 2028’den uygulanacak (R3). 10 Ekim 2026 itibarıyla teklif kabul edilmiş bir tüzük değil; EUR-Lex’te 2023/956’yı değiştiren tek kabul edilmiş tüzük 2025/2083.

Kapsamın GTİP ile kontrolü: GTİP sorgulama. Ayrıntılı rehber: SKDM (CBAM); makine sektöründeki teklif için makine.

Sürdürülebilirlik raporlaması (CSRD)

2025/794 sayılı “saati durdurma” direktifi, CSRD’nin ikinci dalgasını 1 Ocak 2027, üçüncü dalgasını 1 Ocak 2028 ve sonrasında başlayan mali yıllara erteledi (R4). Ardından 2026/470 sayılı direktif kapsamı yeniden çizdi (R5):

• AB şirketleri: bilanço tarihinde 450 milyon € net satış hasılatını ve ortalama 1.000 çalışanı aşanlar raporlar (2013/34 md. 19a(1), 29a(1)).
• AB dışı şirketler: AB’deki bağlı ortaklık ya da şube üzerinden raporlama, AB dışı şirketin grup ya da şirket düzeyinde AB’de son iki ardışık mali yılın her birinde 450 milyon €’yu aşan net satış hasılatı olmasına bağlı (md. 40a(1)).
• Değer zinciri sınırı: önceki mali yılda ortalama 1.000 çalışanı aşmayan ve raporlayan bir şirketin değer zincirinde bulunan şirket “korunan şirket”tir. Korunan şirketler, gönüllü kullanım için öngörülen standartta belirtilenden fazla bilgiyi vermeyi reddetme hakkına sahiptir; raporlayan şirket büyüklük için tedarikçinin kendi beyanına güvenebilir (md. 19a(3), 29a(3)).
• Üye devletler 2026/470’in raporlama hükümlerini 19 Mart 2027’ye kadar iç hukuka aktarır (md. 5(1)).

Korunan şirket tanımı tedarikçinin AB’de yerleşik olmasını şart koşmuyor; ölçüt çalışan sayısı ve değer zincirinde bulunmak (R5). Tavanın ölçüsü olan gönüllü standart (VSME’ye dayanan Tüzük 2026/1560) ve hangi verinin tavanın içinde kaldığı: VSME ve değer zinciri tavanı.

Kurumsal sürdürülebilirlik özen yükümlülüğü (CSDDD)

• Kapsam: ortalama 5.000’den fazla çalışanı ve 1,5 milyar €’yu aşan dünya çapında net satış hasılatı olan AB şirketleri; AB’de 1,5 milyar €’yu aşan net satış hasılatı olan AB dışı şirketler (2024/1760 md. 2(1)(a), 2(2)(a)) (R5).
• Tarih: üye devletler direktifi 26 Temmuz 2028’e kadar aktarır ve 26 Temmuz 2029’dan itibaren uygular (md. 37(1)) (R5).
• Bilgi talebi: şirket iş ortaklarından bilgiyi yalnız gerekliyse ister; 5.000’den az çalışanı olan iş ortaklarından ise yalnız bilgi makul olarak başka yoldan elde edilemiyorsa (md. 8(2a)) (R5).
• İklim geçiş planı: 2024/1760’ın iklim değişikliği geçiş planı hükmü (md. 22) yürürlükten kaldırıldı (R5).

Müşteriniz sizden karbon verisi istiyorsa bunun en sık karşılığı kuruluş envanteridir: Kapsam 1, 2, 3 ve hesaplama rehberi. Hedef ve iddia tarafı: net sıfır ve karbon nötr.

Tüzük; sığır, kakao, kahve, palm yağı, kauçuk, soya ve ahşap ile bunları içeren, bunlarla beslenen ya da bunlardan yapılan Ek I ürünlerini kapsar (md. 1(1)) (R6). Bu ürünler AB pazarında ancak ormansızlaşmadan arındırılmışsa, üretim ülkesinin mevzuatına uygun üretildiyse ve bir özen beyanıyla kapsanıyorsa piyasaya sürülebilir (md. 3). Operatörün topladığı bilgi arasında emtianın üretildiği tüm parsellerin coğrafi konumu ve üretim tarihi vardır (md. 9(1)(d)) (R6).

Türkiye’deki bir üretici bu emtiaları ya da ürünleri AB’ye satıyorsa, AB’deki operatör beyanı için parsel konumu ve üretim tarihi isteyecektir. Sitede EUDR için ayrı bir hesap ya da hizmet sayfası yok.

• Ürün grubuna özgü tüzük, ürünün ancak dijital ürün pasaportu varsa piyasaya sürülebileceğini öngörür (md. 9(1)) (R9). Komisyon pasaport kayıt sistemini 19 Temmuz 2026’ya kadar kurmakla yükümlüydü (md. 13(1)).
• Ek VII’deki satılmamış tüketici ürünlerinin (giyim, giyim aksesuarı ve ayakkabı) imhası 19 Temmuz 2026’dan beri yasak; mikro ve küçük işletmelere uygulanmaz, orta büyüklüktekilere 19 Temmuz 2030’dan uygulanır (md. 25(1)) (R9).
• Komisyon’un 2025-2030 çalışma planına göre öncelikli ürünler ve gösterge niteliğindeki kabul yılları: demir ve çelik 2026, alüminyum 2027, tekstil ve giyim 2027, lastik 2027, mobilya 2028, yatak 2029 (R10).

EUR-Lex’e göre 10 Ekim 2026 itibarıyla ESPR’yi tamamlayan tek tasarruf imha yasağının istisnalarını düzenleyen 2026/296 sayılı yetki devrine dayalı tüzük; dijital ürün pasaportu isteyen bir ürün tüzüğü henüz kabul edilmedi. Demir-çelik ve tekstil üreticileri için ilgili sayfalar: demir-çelik, tekstil. Ürün düzeyi çevresel veri için: ISO 14067, su ayak izi.

• Karbon ayak izi beyanı: elektrikli araç bataryaları için 18 Şubat 2025 ya da hesap ve doğrulama yöntemini belirleyecek tasarrufun yürürlüğe girmesinden 12 ay sonra, hangisi daha geçse o tarihte başlar (md. 7(1)) (R11). EUR-Lex’e göre 10 Ekim 2026 itibarıyla Tüzüğü tamamlayan tek tasarruf geri dönüşüm verimliliği yöntemi (2025/606); karbon ayak izi yöntemi kabul edilmediği için beyanın başlangıç tarihi henüz belli değil.
• Batarya pasaportu: 18 Şubat 2027’den itibaren her hafif ulaşım aracı bataryası, kapasitesi 2 kWh’ı aşan her endüstriyel batarya ve her elektrikli araç bataryası için zorunlu (md. 77(1)) (R11).
• Özen yükümlülüğü: 2025/1561 ile 18 Ağustos 2027’ye ertelendi (R12).

Otomotiv tedarik zincirindeki talepler için: otomotiv.

Genelge 15 Temmuz 2021 tarihli ve 16 Temmuz 2021 tarihli Resmî Gazete’de (sayı 31543) yayımlandı. Genelgeye göre Eylem Planı, Türkiye-AB Gümrük Birliği kapsamındaki bütünleşmeyi koruyacak şekilde Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın öngördüğü değişikliklere uyum için Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlandı; uygulamayı izlemek için Ticaret Bakan Yardımcısının başkanlığında Yeşil Mutabakat Çalışma Grubu kuruldu (R14).

Plan 9 ana başlık altında 32 hedef ve 81 eylem içerir. Başlıklar: sınırda karbon düzenlemeleri; yeşil ve döngüsel bir ekonomi; yeşil finansman; temiz, ekonomik ve güvenli enerji arzı; sürdürülebilir tarım; sürdürülebilir akıllı ulaşım; iklim değişikliği ile mücadele; diplomasi; Avrupa Yeşil Mutabakatı bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri (R13).

Planın ardından gelen yasal adımlar: 7552 sayılı İklim Kanunu ve Türkiye ETS; ETS’nin bir vergi olup olmadığı: karbon vergisi.